กลับหน้าหลักชวนอ่านหนังสือ
   ชวนอ่านหนังสือ > นิวรณ์ ขยะและแก้วมณีในหัวใจคน
กลับหน้าแรก

นิวรณ์ ขยะและแก้วมณีในหัวใจคน
ถ้อยคำของพุทธทาสภิกขุ
คำนำโดย พระไพศาล วิสาโล

พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๖๔
คัดสรรและเรียบเรียงโดย สมบัติ ทารัก ประชา หุตานุวัตร

คำนำ

คนส่วนใหญ่ไม่คุ้นกับคำว่า “นิวรณ์”  หรือไม่เคยได้ยินเลยด้วยซ้ำ  แต่สิ่งที่เรียกว่า “นิวรณ์” ทุกคนล้วนเคยประสบ และจำนวนไม่น้อยก็ยังถูกรบกวนอยู่วันแล้ววันเล่า  ไม่ว่าจะเป็นความโหยหาปรารถนาสิ่งปรนเปรอกาย (กามฉันทะ)  ความขัดเคืองแค้นใจ รวมทั้งความคิดร้าย (พยาบาท)  ความหดหู่ห่อเหี่ยวและเซื่องซึม (ถีนมิทธะ) ความฟุ้งซ่านกระวนกระวายและกลุ้มกังวล (อุทธัจจกุกกุจจะ)  และความลังเลสงสัยไม่แน่ใจ (วิจิกิจฉา)

มนุษย์ทุกวันนี้แม้มีสิ่งอำนวยความสะดวกมากมาย พรั่งพร้อมด้วยสิ่งเสพและปรนเปรอ ช่วยให้ ความลำบากลดน้อยถอยลงไปมาก แต่ความทุกข์ใจก็ไม่ได้ลดลงเลย กลับเพิ่มขึ้นด้วยซ้ำ  แม้บางช่วงไม่ถึงกับทุกข์ร้อนจนกินไม่ได้นอนไม่หลับ แต่สิ่งหนึ่งที่รบกวนอยู่เป็นประจำคือ นิวรณ์ ซึ่งทำให้ชีวิตไร้ความสงบสุข  ตามมาด้วยปัญหาต่าง ๆ มากมาย อาทิ ความเจ็บป่วยทั้งทางกายและทางใจ รวมทั้งขัดขวางการทำงานทั้งหยาบและประณีต ไม่ว่างานทางโลกหรืองานทางธรรม

แม้นิวรณ์ส่งผลร้ายต่อชีวิตของเรา แต่เรากลับไม่รู้จักมันเลย จึงปล่อยให้มันรังควานจิตใจไม่หยุดหย่อน  ใช่แต่เท่านั้น  เป็นเพราะไม่รู้จักมัน  เมื่อเป็นทุกข์เพราะมัน แทนที่จะหาทางจัดการกับมัน กลับไปจัดการกับสิ่งอื่นที่อยู่นอกตัว เพราะคิดว่าสิ่งเหล่านั้นคือเหตุแห่งความทุกข์ที่รบกวนจิตใจ  ผลก็คือ ไม่ว่าจะทำอย่างไร จิตใจก็ยังเป็นทุกข์อยู่นั่น หรือเป็นทุกข์หนักขึ้นเพราะการแก้ปัญหาผิดจุดทำให้ปัญหาตามมาอีกมากมาย

หนังสือเล่มนี้จะช่วยให้เรารู้จักนิวรณ์ได้ดีขึ้น  ซึ่งในทัศนะของท่านอาจารย์พุทธทาส  นิวรณ์ “เป็นเรื่องสำคัญที่สุดที่เราจะต้องรู้จัก”    ท่านได้ชี้ให้เราเห็นนิวรณ์ในหลายแง่มุม  สำหรับผู้ที่สงสัยว่านิวรณ์ กับ กิเลสต่างกันอย่างไร  ท่านอาจารย์พุทธทาสได้อธิบายให้เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน (เช่น อุปมานิวรณ์ว่าเปรียบเหมือนแมลงหวี่แมลงวัน สร้างความรำคาญอยู่บ่อย ๆ ส่วนกิเลส เปรียบเหมือนเสือ เป็นอันตรายถึงตายได้)  รวมทั้งชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างนิวรณ์กับกิเลส ( เช่น นิวรณ์ เป็นสิ่งที่รั่วไหลออกมาจากกิเลสที่สะสม แม้ไม่มีเหตุปัจจัย ก็ออกมาได้) เพราะเหตุนี้แม้กิเลสจะสงบหรือกบดานเพราะไม่มีสิ่งเร้ามากระตุ้น แต่ก็ใช่ว่าเราจะปลอดจากการรบกวนของนิวรณ์

นอกจากนั้นท่านยังได้ชี้แนะวิธีจัดการกับนิวรณ์ อย่างเป็นขั้นตอน ตั้งแต่ขั้นเฉพาะหน้า ระงับเป็นคราว ๆ จนถึงการรื้อถอนมันออกมาจากจิตใจ  ธรรมที่สำคัญคือ สติ ซึ่งจำเป็นกับทุกกรณี และใช้กับนิวรณ์ทุกชนิด  สติหรือความระลึกรู้ที่รวดเร็วฉับไวจะนำธรรมะอีกสามประการเข้ามาหนุนเนื่อง ได้แก่ ปัญญา สัมปชัญญะและสมาธิ  จนนิวรณ์จางหายไปจากใจ  “ธรรมะสี่เกลอ” จึงเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในการรักษาจิตให้สงบเย็นปลอดภัยไกลจากการรบกวนของนิวรณ์

หนังสือเล่มนี้มีเนื้อหาที่เหมาะทั้งกับคนทั่วไป และผู้สนใจการฝึกจิต รวมทั้งผู้มีประสบการณ์ด้านสมาธิภาวนาด้วย  ทั้งนี้โดยคัดสรรเนื้อหาจากคำบรรยายของท่านอาจารย์พุทธทาสในที่ต่าง ๆ มาร้อยเรียงและจัดเป็นหมวดหมู่เพื่อการศึกษาและปฏิบัติ  ขออนุโมทนาคุณประชา หุตานุวัตร บรรณาธิการหนังสือเล่มนี้ ซึ่งมีความดำริที่จะคัดสรรคำบรรยายของท่านอาจารย์พุทธทาสในประเด็นต่าง ๆ ที่น่าสนใจ  มานำเสนอแก่คนรุ่นใหม่ โดยถือเอาเล่มนี้เป็นประเดิมของโครงการนี้

พระไพศาล วิสาโล

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved