กลับหน้าหลักชวนอ่านหนังสือ
   ชวนอ่านหนังสือ > เกิดแต่ดิน คืนสู่ดิน นิทรรศการจิตรกรรมเขียนดิน
กลับหน้าแรก
 

เกิดแต่ดิน คืนสู่ดิน

นิทรรศการจิตรกรรมเขียนดิน โดย สมภพ บุตรราช
คำนิยมโดย พระไพศาล วิสาโล

ดินเป็นธรรมชาติที่มนุษย์ใกล้ชิดที่สุดมาแต่บรรพกาล  จวบจนเมื่อไม่นานมานี้เราทุกคนล้วนคุ้นเคยกับดินตั้งแต่แรกเกิด  เราเล่นกับดิน คลานกับดิน และเดินเป็นครั้งแรกก็บนดิน  เป็นเพราะธัญญาหารและผลิตผลจากดินเราจึงมีชีวิตอยู่ได้  ใช่แต่เท่านั้นร่างกายของเราก่อรูปได้ก็เพราะธาตุดิน

ชีวิตและความผาสุกของเราแยกไม่ออกจากดิน  แต่เมื่อชีวิตเราเริ่มเหินห่างจากธรรมชาติ  ชีวิตประจำวันไม่ได้สัมผัสกับผืนดิน พึ่งพาเทคโนโลยีเป็นหลัก  คุณค่าของดินก็เลือนหายไปจากจิตสำนึกของผู้คน   ยิ่งผู้คนคิดถึงแต่การเลื่อนสถานะทางสังคมให้สูงขึ้น ซึ่งหมายถึงการปรุงแต่งชีวิตให้ซับซ้อน ประดิดประดอยให้ลอยเลิศห่างไกลจากคนส่วนใหญ่มากเท่าไร  ดินก็ยิ่งถูกมองว่าเป็นสิ่งต่ำต้อยด้อยค่าและน่ารังเกียจมากเท่านั้น

นานมาแล้วที่ดินถูกมองข้ามเมื่อผู้คนนึกถึงการประดับประดาสถานที่  นั่นคืองานของอัญมณี เงิน ทอง และโลหะชั้นสูง   ในทำนองเดียวกันเมื่อจะทำงานศิลปะ โดยเฉพาะภาพวาด ผู้คนนึกถึงสีสดใสจากวัสดุนานาชนิด ยกเว้นดิน   ตำแหน่งแห่งหนของดินดูเหมือนจะมีอยู่อย่างเดียวคือ เมื่อต้องการปั้นอะไรสักอย่างเท่านั้น (ซึ่งบ่อยครั้งก็ถูกเคลือบหรือปิดบังด้วยวัสดุอื่นที่ดูงดงามกว่า)

จิตรกรรมชุด “เกิดแต่ดิน” ของสมภพ บุตราช  เป็นข้อยกเว้น  งานชุดนี้เปิดพื้นที่ให้แก่ดินอย่างเต็มที่  โดยไม่ซ่อนเร้นปิดบัง  ภาพของเขาทุกภาพล้วนเกิดขึ้นจากดินนานาชนิด ไม่ว่าดินเหนียว ดินทราย ดินโคลน  โดยไม่มีสีหรือวัสดุอื่นเจือปน  เป็นงานศิลปะที่แสดงความเคารพอย่างยิ่งต่อดินทุกแห่งหนในประเทศนี้ (หรือในโลกนี้ก็ว่าได้)  อีกทั้งยังแสดงถึงความไว้วางใจว่าดินนั้นสามารถสร้างสรรค์คุณค่าในทางศิลปะได้ไม่น้อยกว่าวัสดุชนิดอื่น 

ของสูงหรือสิ่งมีค่านั้น ไม่จำต้องสร้างด้วยวัสดุราคาแพง  เฉกเช่นพระพุทธรูปที่ผู้คนกราบไหว้นั้น ไม่จำต้องหล่อด้วยทอง เงิน หรือสัมฤทธิ์เท่านั้น  แม้สร้างด้วยดิน ไม้ หรือหินหยาบ ก็สามารถเป็นตัวแทนของพระบรมศาสดา และแสดงออกซึ่งพุทธคุณอันประเสริฐเลิศล้ำ ที่นำพาผู้คนสู่ความพ้นทุกข์ได้   แต่หากผู้ใดติดยึดที่ตัววัสดุ หลงใหลในราคาอันเป็นสมมติของมันเสียแล้ว ก็ย่อมมิอาจมองเห็นคุณค่าในทางนามธรรมนั้นได้เลย ซึ่งนับว่าน่าเสียดายอย่างมาก

งานชุดนี้เป็นเสมือนเสียงเชิญชวนให้เรากลับมาเคารพและเห็นคุณค่าของสิ่งสามัญ   ขณะเดียวกันก็แฝงสัจธรรมอันลึกซึ้งว่า  เราทุกคนนั้นล้วนมาจากดิน   ไม่ว่าเป็นชายหรือหญิง ฆราวาสหรือพระ  สูงหรือต่ำ นั่นเป็นเพียงแค่สมมติ   เพราะแท้จริงแล้วเราทุกคนล้วนเสมอกัน คือมาจากดินเหมือนกัน และในที่สุดก็จะคืนสู่ดินเช่นเดียวกัน   ดังนั้นจึงไม่ควรหลงในมายาภาพจนลืมตัวลืมความจริง 

การแสดงสัจธรรมให้เราเห็นโดยไม่ปรุงแต่งซ่อนเร้น   เปิดเผยความธรรมดาสามัญอย่างซื่อตรงนั้น  ในตัวมันเองก็เป็นความงดงาม   ไม่ต่างจากถ้วยชาญี่ปุ่น ซึ่งดูเรียบง่าย  แม้ผิวไม่เรียบ ขอบไม่เสมอ และรูปลักษณ์ไม่สมมาตร แต่ก็ถือว่าเป็นงานศิลปะชั้นครูเปี่ยมด้วยความงดงาม เพราะสะท้อนถึงสัจธรรมของชีวิต ที่ช่วยให้ผู้เข้าถึงนั้นสามารถอยู่อย่างโปร่งเบาและผาสุกได้  

งานชุดนี้ในอีกด้านหนึ่งยังเป็นเสมือนบันทึกประวัติศาสตร์ช่วงหนึ่งของสังคมไทย ผ่านใบหน้าบุคคล ตั้งแต่ระดับสูงสุดจนถึงต่ำสุด  มีทั้งบุคคลซึ่งเป็นที่รู้จักดี และคนธรรมดานานาอาชีพ  ทั้งหมดนี้เป็นตัวแทนของผู้คนที่ประกอบกันขึ้นเป็นชาติไทย  แม้มีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สังคมไทยแตกต่างกันไป  แต่ก็สมควรถูกจารึกหรือระลึกนึกถึงในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของชาติไทย

“เกิดแต่ดิน” จึงเป็นงานศิลปะที่สะท้อนความจริงหลากมิติ อีกทั้งยังเปี่ยมด้วยความงาม ที่จะเข้าถึงได้ก็ด้วยใจอันพินิจ เปิดกว้าง และว่างเปล่าจากการปรุงแต่งทั้งปวง

๙ มีนาคม ๒๕๕๙

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved