กลับหน้าหลักหนังสือ
   หนังสือ > งานเขียน > อยู่ย้อนยุค
กลับหน้าแรก
ประเภท : งานเขียน  
อยู่ย้อนยุค

อยู่ย้อนยุค
ทัศนะทวนกระแสบริโภคนิยม

ISBN 9786169019657
โดย พระไพศาล วิสาโล
สำนักพิมพ์ มูลนิธิคุ้มครองผู้บริโภค
พิมพ์ครั้งที่ ๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓

แบ่งปันบน facebook Share   

คำปรารภในการพิมพ์ครั้งที่สอง

อยู่ย้อนยุค พิมพ์ครั้งแรกเมื่อปี ๒๕๓๘ ในเวลานั้นเครื่องโทรศัพท์มือถือยังมีขนาดเทอะทะและราคาแพงกว่าปัจจุบันมาก จึงไม่สู้แพร่หลาย ผิดกับทุกวันนี้ที่เครื่องโทรศัพท์มือถือกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันไปแล้ว ยังไม่ต้องเอ่ยถึงไอพ็อด แบล็คเบอรี่ และประดิษฐกรรมนานาชนิด ที่ตามมาอีกมากมายหลังจากนั้น ทั้งหมดนี้ล้วนทำให้ชีวิตสะดวกสบายมากขึ้นอย่างไม่เคยมีมาก่อน แม้กระนั้นก็ยากจะกล่าวได้ว่าปัจจุบันผู้คนมีความสุขมากกว่าเมื่อ ๑๕ ปีที่แล้ว ตรงกันข้ามคนทุกข์กลับมีจำนวนมากขึ้นหากดูจากสถิติผู้ที่ป่วยเป็นโรคประสาท รวมทั้งจำนวนคนเครียดที่พุ่งสูงขึ้น

ความสะดวกสบายคือสิ่งที่มาพร้อมกับยุคบริโภคนิยม แต่บริโภคนิยมสัญญาว่าจะให้เรามากกว่านั้น คือให้เสรีภาพและอิสรภาพหากเรามีวัตถุสิ่งเสพมากขึ้น รถยนต์และโทรศัพท์มือถือจะทำให้เราเป็นอิสระจากข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์ สามารถเดินทางหรือติดต่อสัมพันธ์กับผู้คนได้อย่างเสรี เครื่องสำอางและสินค้าแบรนด์เนมต่าง ๆ จะทำให้เรามีเสรีภาพในการเปลี่ยนตัวตนหรือสร้างภาพลักษณ์ใหม่ได้ตามใจปรารถนา เราสามารถเลือกเป็นคนที่ไม่เหมือนใครก็ได้ ยิ่งกว่านั้นบริโภคนิยมยังทำให้เราเชื่อว่าความสุขนั้นอยู่เพียงแค่เอื้อม ความทุกข์และปัญหาต่าง ๆ ในชีวิต สามารถแก้ได้ด้วยวัตถุสิ่งเสพหรือเทคโนโลยีนานาชนิดที่วางขาย ขอเพียงแต่มีปัญญาหามาบริโภคให้ได้เท่านั้น

แต่สิ่งที่บริโภคนิยมไม่ได้บอกเราก็คือ การได้สิ่งเหล่านี้มาทำให้เราต้องสูญเสียอะไรไปบ้าง ในขณะที่เราไล่ล่าหาความสุขที่อยู่ข้างหน้านั้น เราได้ละทิ้งความสุขที่มีอยู่แล้วในปัจจุบันมากน้อยเพียงใด ยิ่งอยากได้สิ่งที่ยังไม่มี เราก็ยิ่งไม่พอใจสิ่งที่มี และรู้สึกด้อยเมื่อเห็นคนอื่นมีมากกว่าเรา หรือมีของรุ่นใหม่กว่าเรา ในขณะที่อุปกรณ์ต่าง ๆ ทำให้เรามีความสะดวกสบายมากขึ้น แต่เรากลับตกเป็นทาสของสิ่งนั้นโดยไม่รู้ตัว จนรู้สึกว่าชีวิตไม่อาจอยู่ได้ขาดโทรศัพท์มือถือหรือรถยนต์ ใช่แต่เท่านั้นความสัมพันธ์กับผู้คนก็แย่ลง ผลก็คือแม้จะมีบ้านหลังใหญ่ แต่ครอบครัวกลับไร้ความอบอุ่น แม้จะมีรถหลายคัน แต่ไม่เคยมีเวลาข้ามถนนไปทักทายเพื่อนบ้าน และแม้จะโทรศัพท์หรือออนไลน์ข้ามโลก แต่กลับเหินห่างหมางเมินกับคนในบ้าน ขณะที่ในบ้านเราติดแอร์เย็นสบาย แต่นอกบ้านกลับร้อนอ้าว เต็มไปด้วยมลภาวะ และไม่ปลอดภัยที่จะเดินกลางคืน

บริโภคนิยมให้ได้แต่ความสะดวกสบาย แต่ไม่สามารถให้ความสุขที่แท้จริงได้ ทั้งนี้เพราะความสุขและความสะดวกสบายมิใช่สิ่งเดียวกัน ความสะดวกสบายให้ได้อย่างมากก็แค่ความสุขทางกาย มิใช่ความสุขทางใจ ความสุขทางใจนั้นจะเกิดขึ้นได้ก็จากการที่เรามีสัมพันธภาพที่ราบรื่นกับผู้อื่น เอื้อเฟื้อเกื้อกูลกัน ที่สำคัญกว่านั้นก็คือการที่เรารู้จักใจของตนเอง สามารถเป็นมิตรกับตนเองได้ สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นได้ยากหากเราหลงใหลได้ปลื้มกับบริโภคนิยม เพราะยิ่งหลงใหลหมกมุ่นกับสิ่งเสพก็ยิ่งห่างไกลจากตนเองจนรู้สึกแปลกแยกกับตนเอง ทำให้อยากหนีห่างจากตนเองมากขึ้นด้วยการขลุกกับสิ่งเสพสิ่งบริโภคจนกลายเป็นทาสของมันในที่สุด

ผู้ปรารถนาชีวิตที่ดีงามและเปี่ยมสุขจึงไม่ควรปล่อยตัวปล่อยใจให้ไหลไปตามกระแสบริโภคนิยม หากควรตั้งสติ พิจารณาให้ถี่ถ้วน และกล้าที่จะทวนกระแสดังกล่าวหากเห็นว่ามันจะทำให้เราห่างไกลจากความสุขที่แท้หรือผลักดันสังคมไปสู่ความเสื่อมถอย แม้ว่ากระแสบริโภคนิยมจะเชี่ยวกรากเพียงใดก็ตาม แต่เราทุกคนสามารถเลือกได้ว่าจะให้มันเข้ามามีอิทธิพลต่อชีวิตจิตใจของเราได้แค่ไหน

ยกเว้นภาคผนวก บทความทั้งหมดในเล่มเคยตีพิมพ์ในวารสารฉลาดซื้อ ในการพิมพ์ครั้งใหม่นี้ ไม่ได้มีการแก้ไขเพิ่มเติม แต่ได้ตัดบทหนึ่งออกไปเนื่องจากข้อมูลล้าสมัยแล้ว แม้บทความเหล่านี้จะเขียนมานานกว่า ๑๕ ปีแล้ว แต่ก็เชื่อว่าจะมีประโยชน์ต่อผู้อ่านอยู่บ้าง อย่างน้อยก็น่าจะช่วยให้เห็นบริโภคนิยมในอีกแง่หนึ่งที่ต่างจากกระแสหลัก

พระไพศาล วิสาโล
๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved