กลับหน้าหลักหนังสือ
   หนังสือ > หนังสือเล่มที่ได้เขียนบทความไปลง > สร้างสุขแท้ด้วยปัญญา เพื่อพัฒนาหมอดีของแผ่นดิน
กลับหน้าแรก
ประเภท : หนังสือเล่มที่ได้เขียนบทความ(หรือบทสัมภาษณ์,อภิปราย)ไปลง 

เราสอนอย่างที่เราเป็น ๑.ฉันทะของครูแพทย์
บทสนทนางานอบรมเชิงปฏิบัติการสำหรับครูแพทย์
๒๑ ตุลาคม ๒๕๕๖
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

ตีพิมพ์ลงในหนังสือ
สร้างสุขแท้ด้วยปัญญา เพื่อพัฒนาหมอดีของแผ่นดิน
พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง ๒๕๕๗

ดาวโหลดหนังสือที่นี่ พุทธศาสนากับคุณค่าต่อชีวิต

 

พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล

อาตมาคิดว่า ‘ฉันทะ’ เป็นหัวใจของครู ความเป็นครู ไม่ได้แปลว่า มีอาชีพสอนหนังสือ  ความหมายของ ‘ครู’ คือ เป็นครูของลูก เป็นครูของหลาน เป็นครูของศิษย์  ตรงนี้อาตมาคิดว่า ‘ฉันทะ’ เป็นสิ่งสำคัญ   คือมีใจรักที่จะสอน และมีความสุขที่ได้สอน

สิ่งสำคัญของการศึกษาคือ การเรียนรู้ของนักเรียน นักศึกษา หรือลูก ๆ เราต้องการให้เขาเกิดการเรียนรู้ในสิ่งนั้น เพื่ออะไร? ก็เพราะสิ่งนั้นมีประโยชน์ เพราะสิ่งนั้นน่าเรียน เขาต้องรู้สึกว่า สิ่งนั้นน่าเรียน มีประโยชน์ ถ้าครูเห็นประโยชน์ เห็นคุณค่าของสิ่งนั้น มีใจรักในการสอน มีความสุขที่ได้พูด ได้ถ่ายทอด ได้กระตุ้น ผู้เรียนก็จะรู้สึกเช่นนั้นด้วยเช่นกัน  ดังนั้นหากครูพบว่าเด็กมีปัญหาในการเรียน ไม่สนใจเรียน ก็อาจจะเป็นเพราะ ครูไม่มีฉันทะ หรืออาจเกิดจากความคาดหวังของครูเอง  ครูตั้งใจสอนแต่นักเรียนไม่ตอบสนอง ฉันทะก็ร่วงโรย  ทีนี้อาตมาก็จะถามต่อไปว่าถ้าเช่นนั้น นี่เป็นฉันทะหรือไม่ ลูกศิษย์ไม่รับสิ่งที่เราอยากถ่ายทอด เราจึงท้อ ทำให้ไม่อยากสอน  ถ้าเป็นเช่นนั้น ก็น่าสงสัยว่านั่นใช่ฉันทะจริงหรือเปล่า เพราะหากเป็นฉันทะ ไม่ว่านักเรียน นักศึกษาจะตอบสนองอย่างไร เราก็ยังสนุกที่จะสอน เพราะว่าเป็นสิ่งที่เรารักและได้เรียนรู้ตลอดเวลาที่ได้สอน

ผู้ร่วมสนทนา

ผมรู้สึกลังเลในบทบาทของความเป็นครู ผมเคยตั้งใจว่าเมื่อเรียนจบก็อยากทำงานเก็บเงิน อยากมีบ้าน มีรถ แต่ก็ต้องมาสอน รู้สึกเหมือนเป็นภาระ รู้สึกว่านี่ไม่ใช่งานหลักที่เราจะต้องทำ มันเป็นงานอื่นที่แทรกเข้ามา เป็นเพียงงานเสริมและไม่มีค่าตอบแทน ไม่ใช่เรื่องที่ผมจะต้องมารับงานนี้ ทำให้ต้องย้อนกลับมาถามตัวเองว่าอยากทำตรงนี้หรือเปล่า

ใจหนึ่งรู้สึกชอบ อยากทำ แต่ก็อดเปรียบเทียบกับคนอื่นๆ ไม่ได้ คนที่ไม่ทำงานนี้เขามีพลังเหลือพอที่จะไปหาเงินข้างนอก และเขาก็อยู่ในระบบนี้ได้ แล้วทำไมเราจะต้องทำงานนี้ ทำให้รู้สึกลังเลเสมอว่าเราตัดสินใจผิดหรือเปล่า  เราเห็นแก่ตัวหรือเปล่า บ่อยครั้งที่ความคิดวกวน กระเพื่อม เวลาที่ไม่คิด ก็นิ่ง ๆ ไปได้เรื่อยๆ แต่เมื่อมีอะไรบางอย่างมากระตุ้นให้เราเปรียบเทียบ ก็จะอึดอัดขึ้นมาเป็นครั้งเป็นคราว

สิ่งเหล่านี้อาจไม่ส่งผลกระทบต่อการสอนโดยตรง แต่กระทบกับความสุขที่จะอยู่ตรงนี้ เหมือนมีความสุขน้อยลง ทำตามหน้าที่ ถ้ามอบหมายให้สอน ก็สอน ถ้าไม่มีงานสอนก็สบายจะได้ไปทำอย่างอื่น

ผมมีเรื่องไม่สบายใจด้วยนิดหน่อย คือช่วงนี้ผมไปรับงานคลินิคข้างนอกเกี่ยวกับเรื่องผิวพรรณ แล้วมีนักศึกษาของเรามาเป็นคนไข้ ผมรู้สึกว่า แย่จัง เพราะเราสอนว่าไม่อยากให้เขาทำอย่างนี้แต่เรากลับทำเสียเอง รู้สึกจี๊ดอยู่ข้างในลึกๆ แม้จะบอกกับตัวเองว่าเราไม่ได้คิดจะทำสิ่งนี้ยาวนาน แค่อยากลองเท่านั้น แต่พอเจอนักศึกษามาเป็นคนไข้ก็รู้สึก---ข้างในไม่โอเคเลยครับ

พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล

เราคิดว่าความสุขของเราอยู่ตรงไหน มีเงินเดือนเยอะๆ ตำแหน่งดี ๆ หรือว่าความสุขของเราอยู่ที่เราได้ทำสิ่งที่เราชอบ ทำสิ่งที่เรารู้สึกว่ามีคุณค่า  มีประโยชน์

ผู้ร่วมสนทนา

ความสุขที่เราต้องการคืออยากมีชีวิตเรียบๆ เรื่อย ๆ ได้ทำงานตอนกลางวัน ตกเย็นก็ได้ไปออกกำลังกาย ได้ใช้ชีวิตของเรา  แต่ว่าเมื่อเอาความสุขไปเปรียบเทียบกับคนอื่น มันทำให้เราไม่มีความสุขกับชีวิตปัจจุบันเท่าไรนัก
 
พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล

เมื่อใดก็ตามที่เราเอาตัวเองไปเปรียบเทียบกับคนอื่นแล้วมีความทุกข์ แสดงว่าสิ่งที่เราทำอยู่ยังไม่ใช่บ่อเกิดแห่งความสุขที่แท้จริง

ช่วงที่อาตมาบวชใหม่ๆ เห็นพระสึกออกไป จิตใจก็หวั่นไหว  อยากทำอย่างเขาบ้าง เพราะรู้ว่าเมื่อสึกไปเขาก็ได้ไปกินของอร่อย ได้ดูหนังที่ชอบ  เลยอิจฉาเขา  นั่นแสดงว่าอาตมาไม่มีความสุขในการบวชจึงอิจฉาเขา ที่ได้สึกออกไป  แต่เมื่ออาตมาบวชนานขึ้น เริ่มก็มีความสุขในการเป็นพระ ไม่มีความอยากสึก ไม่คิดว่าสึกออกไปแล้วจะมีความสุขเลย ดังนั้นพอเห็นพระสึกไป ก็ไม่มีความอิจฉาเขาแล้ว

การเปรียบเทียบทำให้เรามีความทุกข์ ถ้าเมื่อใดที่เราเปรียบเทียบแล้วเราไม่มีความทุกข์เลย นั่นล่ะ แสดงเรามีความสุขในสิ่งที่เราเป็นแล้ว เมื่อใดก็ตามที่เราเปรียบเทียบแล้วเราหวั่นไหว ยังมีความทุกข์อยู่ แสดงว่าสุขที่เราคิดว่ามีนนั้นไม่ใช่ของแท้ แสดงว่าสิ่งที่เราทำ สิ่งที่เราเป็น ยังไม่ใช่ความสุข เรายังไม่มีความสุขกับสิ่งที่เราเป็นอย่างแท้จริง 

ผู้ร่วมสนทนา

ผมเคยคิดว่า ถ้าลาออกจากราชการเพื่อไปทำงานคลินิกดูแลผิวพรรณ ทำงานแบบนั้นเต็มเวลาเต็มตัวจะดีไหม เพราะงานดูแลผิวพรรณไม่ต้องใช้ความสามารถ ไม่ต้องใช้ทักษะมากมายนัก เราอาจจัดอบรมเป็นคอร์ส ผมก็ทำนั่นเป็น ทำนี่เป็น การตลาดก็เป็น เรียกลูกค้าก็ได้ แล้วโอกาสที่จะมีเงินมีทองก็เยอะแยะ ผมเคยถามตัวเองว่าถ้าเป็นอย่างนั้นผมจะมีความสุขมากขึ้นไหม แต่ก็รู้สึกว่าข้างในมันเคว้ง ๆ เหมือนมีเงินแต่ก็ไม่ได้ดีต่อชีวิตเท่าไหร่นัก

พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล

อาตมาจึงถามตั้งแต่แรกว่า เรารู้หรือยังว่าความสุขของตัวเราอยู่ที่ไหน เพราะถ้าหากเรารู้ว่าอะไรคือความสุขของเรา เราก็จะมุ่งไปที่ตรงนั้น หากเป็นความสุขที่มีฉันทะเป็นพื้นฐาน แม้ยังไม่ถึงเป้าหมายเราก็มีความสุข เพราะสุขที่ได้ทำ เป็นความสุขที่เกิดขึ้นทั้งระหว่างทางและเมื่อถึงจุดหมาย  ตรงกันข้ามหากไม่ใช่ความสุขของเรา แต่เป็นความสุขของคนอื่น หรือความสุขที่คนอื่นยัดเยียดให้ พูดใส่หัวเรา เช่น ความร่ำรวย ชื่อเสียง เกียรติยศ   แม้เรามีสิ่งนั้น เราก็ยังไม่มีความสุขออยู่ดี 

ความสุขที่แท้นั้นต้องออกมาจากภายในที่ได้รับการเติมเต็มและมั่นคง   แม้เรามีเงินเป็นร้อยล้าน หากข้างในไม่มั่นคง  ก็ไม่พบความสุข อาตมาเคยเล่าถึงเด็กนักเรียนที่สอบได้ ๙๕ คะแนนแต่ก็ยังทุจริตในการสอบ เพราะอยากได้คะแนนเต็มร้อย  ที่จริง ๙๕ คะแนนก็มากแล้ว  แต่เป็นเพราะเขาเปรียบเทียบตัวเองกับคนที่ได้ ๑๐๐ คะแนน เขาจึงรู้สึกด้อย  ได้ ๙๕ คะแนนแล้วก็ยังไม่พอใจ ยังไม่มีความสุข  นั่นเป็นเพราะเขาไม่สามารถพบความสุขที่แท้จริงจากภายใน แต่เอาความสุขไปฝากไว้กับคะแนน ได้ ๙๕ คะแนนก็ยังไม่มีความสุข เพราะมีคนอื่นได้เต็มร้อย

เพราะฉะนั้น แม้ว่าจะไปทำงานมีเงินเดือนเยอะๆ แต่ถ้าเรายังไม่พบความสุขที่แท้จริงจากภายใน เราก็จะยังคงหวั่นไหว รู้สึกด้อย ไม่พอใจในสิ่งที่มี เป็นเศรษฐีร้อยล้าน พันล้าน ก็ยังหาเงินไม่หยุดเพราะความสุขของเขาอยู่ที่การมีเงินมากกว่าคนอื่น แต่นั่นจะเป็นความสุขที่แท้ได้อย่างไร หากได้มาแล้วก็ยังไม่พอใจ ไม่ยอมหยุดแสวงหา ไม่รู้สึกเต็มอิ่มเสียที

อาตมาคิดว่าถ้าเราไม่เจอความสุขที่แท้จริงของเรา เราก็จะไม่มั่นคง ก็จะต้องดิ้นอยู่เรื่อย ๆ แสวงหาอยู่เรื่อยๆ  และรู้สึกว่าเราพร่องเสมอ โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับคนอื่นที่มีมากกว่าเรา   แต่ถ้าเราพบสิ่งที่เป็นความสุขของเราแล้ว เราก็จะรู้สึกว่าเรือของเราทอดสมอลงแล้ว being ของเราจะหนักแน่น  คำว่า being คือ ‘เป็น’  การเป็น จะหนักแน่น เหมือนเรือที่มีสมอยึดเอาไว้ ไม่ว่าจะมีพายุ จะมีคลื่นลมอย่างไร เรือก็มั่นคงอยู่อย่างนั้น คลื่นพายุหมายถึงอุปสรรค ถ้าหากมีความหนักแน่นแล้ว เราจะพบความสุขของเรา มีชีวิตที่มั่นคง ตั้งมั่น  เพราะฉะนั้น being จึงสำคัญมาก  สำคัญมากกว่า having หรือ doing

อาตมาคิดว่า being สัมพันธ์กับความสุขอย่างมาก เราจะต้องหาให้ได้ว่าสิ่งที่เป็น being ของเรา ที่จะทำให้เรามั่นคงมีความสุขคืออะไร

ผู้ร่วมสนทนา

พระอาจารย์มีแนวทางค้นหาความสุขที่เราต้องการหรือไม่ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรคือสิ่งที่เราต้องการอย่างแท้จริง

พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล

ต้องแสวงหา  ต้องทดลองไปเรื่อยๆ  จนกว่าจะพบ

แต่เป็นเรื่องแปลกนะ ยิ่งเราแสวงหาก็ยิ่งไม่พบ  โดยเฉพาะเมื่อเราแสวงหาเพื่อตนเอง

อาตมาพบว่า ความทุกข์ของผู้คนส่วนใหญ่แล้ว เกิดจากการที่เขาคิดถึงแต่ตัวเอง แท้จริงแล้วความสุขของมนุษย์คือการนึกถึงผู้อื่น สิ่งนี้สำคัญมาก เมื่อเราคิดถึงตัวเอง ปรารถนาที่จะเห็นตัวเองมีความสุขนั่นคือ เราเอาตัวเองเป็นใหญ่ นึกถึงแต่ตัวเอง และยิ่งเราอยากให้ตัวเองมีความสุขเท่าไหร่ก็กลับไม่เจอความสุข แต่เมื่อคิดถึงตัวเองน้อยลง คิดถึงคนอื่นมากขึ้นกลับมีความสุขได้มาก เคยมีตั้งข้อสังเกตว่า คนส่วนใหญ่ชอบพูดว่า “I  Want Happiness”  แต่ตราบใดที่ยังมี I  ตราบใดที่ยังมี Want เขาจะไม่เจอ Happiness คุณต้องขีดคำว่า I ทิ้งไป ขีดคำว่า Want ทิ้งไป ก็จะเหลือ Happiness   หมายความว่าคุณจะพบความสุขก็ต่อเมื่อ ละวางตัวตนและความอยากลงเสีย

มีผู้หญิงคนหนึ่งติดเชื้อ HIV จากสามี  เธอมีชีวิตอยู่มาได้ถึง ๑๘-๑๙ ปีแล้วโดยไม่ได้กินยาต้านเชื้อเลย  เธอทำงานมากมาย เป็นจิตอาสา เป็นวิทยากร และทำงานพัฒนาชุมชนอย่างต่อเนื่อง เคยมีคนถามเธอว่า พี่ทำงานมากๆ แบบนี้พี่ไม่กลัวป่วย ไม่กลัวตายหรือ เธอบอกว่าถ้าพี่คิดถึงแต่ตัวเอง พี่ป่วยไปนานแล้ว นี้หมายความว่า ความสุขเกิดขึ้นได้เมื่อคิดถึงผู้อื่น นี่คือหลักสำคัญ แต่ไม่อยากให้เป็นข้อสรุปที่ไม่ต้องพิสูจน์ จะรู้ว่าจริงหรือไม่เราก็ต้องลองทำดูก่อน

หมอตุ๊

ในงานภาวนาปีที่แล้วพระอาจารย์พูดเรื่องคุณค่าแท้คุณค่าเทียม และในงานภาวนามีน้องคนหนึ่งกำลังอยู่ในช่วงสับสน แสวงหาเช่นเดียวกับหมอ  ก็มีโอกาสได้ใคร่ครวญตกผลึกอย่างแท้จริง จนกระทั่งรับรู้ได้ว่า คุณค่าแท้คืออะไร ขณะนี้เธอเลือกเส้นทางแล้วและมีความสุขค่ะ

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved