หน้ารวมบทความ
   บทความ > บุคคล > สัมโมทนียกถางาน ๑ คนยืนหยัด ๑ ศตวรรษ เสม พริ้งพวงแก้ว
กลับหน้าแรก


สัมโมทนียกถางาน
๑ คนยืนหยัด ๑ ศตวรรษ เสม พริ้งพวงแก้ว

พระไพศาล วิสาโล
วันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๔
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ถอดเทปโดย ศรีสุดา ลีประเสริฐ

แบ่งปันบน facebook Share   

วันนี้พวกเราทั้งหลายได้มาบำเพ็ญสิ่งที่เป็นมงคลสูงสุดในทางพุทธศาสนา ดังที่มีพุทธพจน์ตรัสว่า การบูชาบุคคลที่ควรบูชาเป็นมงคลอันสูงสุด บุคคลที่เราได้ร่วมใจกันมาบูชาและระลึกถึงด้วยความชื่นชมในความดีงามของท่านในวันนี้ก็คือ ศาสตราจารย์นายแพทย์เสม พริ้งพวงแก้ว ซึ่งถือว่าเป็นทั้งบุรุษอาชาไนยและเป็นทั้งบัณฑิตผู้ประกอบด้วยคุณงามความดีอันน่าระลึกนึกถึง

เป็นที่น่ายินดีว่าทุกวันนี้ท่านก็ยังอยู่กับเรา เป็นไปได้ยากที่ในช่วงชีวิตของเราจะได้น้อมระลึกนึกถึงหรือบูชาชื่นชมคนดีที่มีอายุยืนนานถึงหนึ่งศตวรรษในขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ อาตมาคิดว่าหลายท่านไม่เคยมีโอกาสดีอย่างนี้ เพิ่งมามีวันนี้เป็นวันแรกที่ได้มาบูชาคนดีที่มีอายุถึงหนึ่งศตวรรษในขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่กับเรา

คุณหมอเสม พริ้งพวงแก้วเป็นบัณฑิตตรงที่ท่านได้ใช้ปัญญาให้เกิดประโยชน์สูงสุด ไม่เพียงแต่ประโยชน์ตนเท่านั้น หากยังก่อให้เกิดประโยชน์ท่านอย่างกว้างขวาง และใช้ปัญญาโดยเริ่มต้นจากจุดที่ท่านได้รับการฝึกฝนและมีความถนัดมากที่สุดก็คือในทางการแพทย์

ความที่ท่านได้ร่ำเรียนมาสูงทั้งในเมืองไทยและในต่างประเทศ หากว่าท่านพอใจที่จะดำเนินชีวิตและประกอบวิชาชีพในกรุงเทพมหานคร ท่านก็คงจะมีชีวิตที่เจริญงอกงามในทางโภคทรัพย์ได้ แต่ว่าท่านเลือกที่จะไปประกอบกิจที่เป็นประโยชน์ในต่างจังหวัดทันทีที่จบการศึกษามา เริ่มจากจังหวัดที่อยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพฯแล้วก็ขยับขยายไปที่ห่างไกลๆเรื่อยๆ คือจาก สมุทรสงคราม นครสวรรค์ ในที่สุดก็ไปไกลถึงเชียงราย ซึ่งเมื่อเจ็ดสิบแปดสิบปีก่อนถือว่าเป็นเมืองที่อยู่ไกลแสนไกลปลายเขตแดน

ที่นั่นท่านได้สร้างประโยชน์อย่างมากเริ่มต้นด้วยการให้การรักษาเยียวยาผู้คนด้วยความรู้ความสามารถที่ท่านมีทั้งๆที่อุปสรรคมีมากมายเพราะว่าความกันดารแร้นแค้น อุปกรณ์วัสดุก็มีน้อยขาดแคลนทุกอย่าง แต่ท่านก็ใช้ปัญญาและความรู้ของท่านดัดแปลงและประดิษฐ์นวัตกรรมใหม่ๆ จนสามารถรักษาโรคพื้นๆที่ชาวบ้านเป็นกันมากมาย เช่นโรคคอพอก ไข้จับสั่นหรือโรคนิ่ว ซึ่งสร้างปัญหาแก่ชาวบ้านมากในเวลานั้น ยังไม่ต้องพูดถึงการพยายามบุกเบิกงานด้านศัลยกรรม ทันตกรรม ให้ตั้งมั่นในชนบททั้งๆที่ต้องประสบกับความลำบากมากมาย

ท่านได้ใช้ความรู้ความสามารถที่ได้ร่ำเรียนมาอย่างเต็มที่และขยายขอบเขตการทำงานออกไปอย่างกว้างขวาง จากงานด้านรักษาโรคมาเป็นงานด้านป้องกันโรคซึ่งถือว่าเป็นงานที่ต้องบุกเบิกทั้งสองประการ แต่ว่าท่านไม่ได้หยุดอยู่เพียงเท่านั้น หากยังได้ใช้ความรู้และสติปัญญาที่มี ขยายขอบข่ายของงานออกไปจนพ้นเรื่องการรักษาและการป้องกันโรค ท่านยังให้ความสำคัญกับการตั้งสถาบันต่างๆเพื่อช่วยให้กิจการด้านสาธารณสุขเป็นไปด้วยดี ท่านได้ริเริ่มก่อตั้งสถาบันต่างๆมากมาย รวมทั้งธนาคารเลือดแห่งแรกของจังหวัดเชียงรายก็เกิดจากฝีมือของท่าน และต่อมาท่านก็ยังให้ความสำคัญกับเรื่องของสุขภาพใจด้วย ไม่เพียงแต่สุขภาพกายเท่านั้น

จะเห็นว่าท่านได้ใช้ปัญญาของท่านในการแสวงหาหนทางช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ โดยเริ่มจากจุดที่ท่านชำนาญที่สุดซึ่งเป็นจุดเล็กๆแล้วขยายขอบข่ายไปในวงกว้างขึ้น ในที่สุดก็ขยายจากงานด้านสาธารณสุขมาเป็นงานด้านบริการสังคม มาเป็นงานด้านบำเพ็ญสาธารณประโยชน์และการพัฒนาสังคม

ในเรื่องการจัดการบริหารบ้านเมืองท่านก็ได้มีโอกาสรับใช้ประเทศชาติอยู่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง โดยเฉพาะในช่วงสามทศวรรษหลังท่านได้ทำงานส่งเสริมองค์กรสาธารณะประโยชน์ซึ่งเป็นจุดสำคัญมากเพราะว่าในการสร้างความผาสุกให้กับประเทศชาติ การทำงานด้านการแพทย์และสาธารณสุขอย่างเดียวย่อมไม่พอ จำต้องมีการพัฒนาด้านอื่นเข้ามาเสริมเพื่อทำให้เกิดความผาสุกอย่างครบถ้วนนั่นก็คือ ความผาสุกในทางกายภาพ ในทางจิตใจและในด้านความสัมพันธ์เกื้อกูลกันระหว่างคนในสังคม

นอกจากท่านจะใช้ปัญญาอย่างเต็มที่แล้ว ท่านยังได้สร้างภาพประทับใจอันดีงามให้กับผู้คนทั้งที่รู้จักท่านโดยตรงและที่รู้จักผ่านผลงานของท่าน สิ่งนั้นเกิดขึ้นได้ด้วยการที่ท่านมีเมตตากรุณาอย่างยิ่ง องค์คุณของพระพุทธองค์ประกอบด้วยสองประการที่สำคัญคือพระปัญญาคุณและพระกรุณาคุณ นี่คือองค์คุณที่พระภิกษุควรน้อมนำมาใส่ตัวเพื่อเป็นแบบอย่างให้ผู้คนได้ตระหนักว่าบัณฑิตนั้นควรประกอบด้วยองค์คุณสองประการคือปัญญาและกรุณา นอกจากความรู้ความเข้าใจในทางวิชาการ ในเรื่องของโลกในเรื่องของสังคมประเทศชาติแล้ว เราจำเป็นต้องมีกรุณา มีน้ำใจ มีความปรารถนาดีที่จะช่วยเหลือเกื้อกูลสรรพสัตว์และสรรพชีวิต เพราะเหตุนี้ผู้ใดที่ได้สัมผัสกับท่านย่อมได้พบได้สัมผัสกับกรุณาคุณ นอกเหนือจากปัญญาคุณที่ท่านได้แสดงให้เห็นและปรากฏเป็นผลงานมาโดยตลอด

พวกเราที่ได้รู้จักกับท่านย่อมได้รับแรงบันดาลใจในด้านนี้ เชื่อว่าถ้าเราพยายามน้อมนำเอาสิ่งที่เป็นหัวใจหรือสาระของท่านในฐานะที่เป็นบัณฑิตมาประกอบกิจการงานให้เกิดประโยชน์ก็จะพบทั้งความสุขใจและความเจริญก้าวหน้าในการงาน รวมไปถึงการทำประโยชน์ให้แก่สังคม

คุณหมอเสม พริ้งพวงแก้วเป็นผู้ที่มีชีวิตที่ยืนนาน การมีชีวิตยืนนานนั้นในทางพุทธศาสนาถือว่าเป็นสิ่งที่พึงปรารถนาเช่นเดียวกับการมีสุขภาพดี พระภิกษุที่มีชีวิตยืนนานก็ถือว่าควรได้รับการยกย่องป็นเอตทัคคะได้เหมือนกัน อย่างพระอัญญาโกณฑัญญะก็ได้รับการยกย่องจากพระบรมศาสดาว่าเป็นเอตทัคคะด้านรัตตัญญู รัตตัญญูก็คือผู้รู้ราตรีนาน หมายความว่าผู้มีอายุยืนนาน ผ่านกาลเวลามามาก ซึ่งไม่ได้หมายความว่ามีความแก่ชราในทางกายอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงการมีประสบการณ์มาก ประสบการณ์ที่ได้มาจากกาลเวลานี่แหละที่สามารถจะเป็นประโยชน์ให้กับมหาชนได้

คุณหมอเสมเป็นรัตตัญญูท่านหนึ่งในยุคของเราโดยเฉพาะในแวดวงสาธารณะสุขและแวดวงการพัฒนาสังคม อันนี้นับว่าเป็นสิ่งที่น่าอนุโมทนา อย่างไรก็ตามคนเรานั้นนอกจากการมีอายุยืนนานแล้วเรายังต้องประกอบด้วยองค์คุณต่างๆอีกมาก ทุกวันนี้ผู้คนปรารถนาที่จะมีชีวิตยืนยาว แต่ที่จริงแล้วลำพังการมีชีวิตยืนยาวยังไม่เพียงพอที่จะทำให้เกิดชีวิตที่ดีงามได้ เพราะชีวิตนั้นไม่ได้เป็นเส้นตรงที่วัดกันที่ความยาวเท่านั้น ชีวิตผู้คนเปรียบเหมือนสายน้ำที่มีทั้งความยาว ความกว้างและความลึก คุณหมอเสม พริ้งพวงแก้วนั้นเป็นผู้มีทั้งสามมิติ คือเป็นผู้ที่มีชีวิตที่ยืนยาวจนครบศตวรรษในวันนี้และเชื่อว่าจะมีชีวิตที่ยืนยาวต่อไปอีก แต่นอกจากการมีชีวิตยืนยาวแล้วท่านยังมีมิติอีกสองมิติ ซึ่งมีความสำคัญยิ่งกว่าความยืนยาวของชีวิต นั่นก็คือความกว้าง หรือความมีน้ำใจ ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีจิตใจกว้างขวาง ซึ่งเกิดได้จากการมีเมตตากรุณา และเมื่อกรุณานั้นประกอบไปด้วยปัญญาก็สามารถทำให้เกิดประโยชน์แผ่ไพศาลกว้างขวางออกไป

คนเรานั้นเพียงแค่มีชีวิตยืนยาวแต่ถ้าไม่มีใจกว้างขวาง ไม่มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ไม่มีความเกื้อกูลต่อมนุษย์อย่างกว้างขวางแล้ว ก็เป็นชีวิตที่หาประโยชน์ไม่ได้ เป็นชีวิตที่ศูนย์เปล่า ในทางตรงข้ามแม้มีชีวิตที่สั้นแต่ว่ามีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีน้ำใจกว้างขวาง ประกอบด้วยเมตตากรุณาอันไม่มีประมาณ ชีวิตแบบนี้ต่างหากที่น่าสรรเสริญน่ายกย่อง แม้แต่พระพุทธองค์ก็ตรัสว่า บัณฑิตคือผู้ที่มีปัญญาแม้อยู่เพียงราตรีเดียวก็น่าชม เป็นผู้ที่น่ายกย่องสรรเสริญ

นอกจากความกว้างแล้วบุคคลควรมีมิติที่ลุ่มลึกด้วย คือความลุ่มลึกทางจิตใจจนสามารถพบความสุขความสงบเย็นจากภายในและไม่เป็นทาสของสิ่งภายนอก ไม่ว่าจะเป็นโภคทรัพย์ชื่อเสียงอำนาจ คุณหมอเสมเป็นแบบอย่างของผู้ที่มีจิตใจที่ลุ่มลึก สามารถที่จะพบความสุขภายใน ทำให้ท่านสามารถประกอบกิจการงานให้เป็นประโยชน์แก่เพื่อนมนุษย์ แม้ว่าท่านจะมีชีวิตที่ไม่สะดวกสบายนักแต่ท่านก็มีความสุขกับชีวิตที่เรียบง่าย

คนเราจะมีความสุขกับชีวิตที่เรียบง่ายก็เพราะว่ามีความสุขภายใน ความสุขจากจิตที่เปี่ยมไปด้วยเมตตา ความสุขจากการทำประโยชน์ทำความดี จนเกิดปีติและความภาคภูมิใจในชีวิต และเมื่อพอใจกับชีวิตที่เรียบง่ายแล้วเราก็ย่อมไม่พ่ายแพ้ต่อแรงยั่วยุหรือสิ่งกระตุ้นเร้านอกตัวที่เรียกว่าโลกธรรม ไม่ว่าทรัพย์สินเงินทอง เกียรติยศ สถานภาพ ชื่อเสียง คำยกย่องสรรเสริญ หรือความสุขทางกาย เมื่อไม่หวั่นไหวต่อโลกธรรม เราก็สามารถที่จะบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อเพื่อนมนุษย์ได้อย่างเต็มที่ ไม่ถูกครอบงำด้วยความเห็นแก่ตัว คิดเห็นแต่ประโยชน์ส่วนตนเพื่อหวังจะมีความยิ่งใหญ่ร่ำรวยอย่างที่ใครๆปรารถนากัน นี่คือผลแห่งการมีความลุ่มลึกในจิตใจซึ่งให้ความสงบเย็นเป็นรางวัล ทำให้สามารถที่จะมั่นคงในวิถีแห่งอุดมคติได้

บ่อยครั้งคนที่ทำความดีก็มีความหวั่นไหวว่าทำไมฉันทำความดีแล้วชีวิตฉันถึงไม่เจริญ ทำไมถึงไม่มั่งคั่งร่ำรวย ทำไมถึงไม่มีคนยกย่องสรรเสริญ อันนั้นเป็นเพราะว่าเขาขาดมิติแห่งความลุ่มลึกทางจิตใจ เพราะว่าถ้ามีความลุ่มลึกทางจิตใจแล้วก็จะไม่กังวล ไม่วิตก ไม่อนาทรร้อนใจที่ชีวิตฉันไม่ประสบความเจริญอย่างที่โลกปรารถนา เพราะว่าได้มีความสุขความสงบเย็นเป็นรางวัล มีความพึงพอใจที่ได้ช่วยเหลือเกื้อกูลเพื่อนมนุษย์และเป็นอยู่อย่างเรียบง่าย

ถ้าหากว่าคนเรามีทั้งสามมิติคือมิติที่มีชีวิตที่ยืนยาว มีจิตใจที่กว้างขวางและมีภาวะภายในที่ลุ่มลึก เราก็สามารถบำเพ็ญประโยชน์ให้เกิดขึ้นอย่างมากมายทั้งแก่ตนเองและแก่ผู้อื่น ทำให้ได้พบกับชีวิตที่ดีงามสมบูรณ์พร้อม อย่างที่ท่านอาจารย์พุทธทาสได้ให้นิยามสั้นๆว่า ชีวิตที่ดีคือชีวิตที่สงบเย็นและเป็นประโยชน์

ชีวิตที่สงบเย็นและเป็นประโยชน์นั้นไม่ต้องอาศัยกาลเวลาที่ยาวนานก็ได้ แม้จะอายุไม่ยาวแต่เราก็สามารถทำชีวิตนี้ให้เป็นชีวิตที่สงบเย็นและเป็นประโยชน์ได้ แต่หากมีชีวิตยืนยาวก็ยิ่งช่วยทำให้มีประสบการณ์มากพอเพื่อบ่มเพาะจิตใจให้เกิดความลุ่มลึกและสามารถใช้ประสบการณ์นั้นให้เกิดประโยชน์ต่อผู้อื่นได้ อย่างไรก็ตามในทางพุทธศาสนาถือว่าไม่มีอะไรที่สำคัญเท่ากับการทำความดีให้เกิดทั้งประโยชน์ตนและประโยชน์ท่านได้ .ส่วนกาลเวลาหรืออายุนั้นแม้จะสั้นก็ไม่ใช่เป็นเรื่องที่น่าวิตก และเราก็ไม่ควรที่จะปรารถนาหรือกังวลว่าชีวิตจะยืนยาวหรือไม่เพราะว่ามันเป็นเรื่องที่ไม่เที่ยงไม่แน่นอน แต่ขอให้เราใช้ชีวิตในแต่ละวันอย่างมีคุณค่า ตั้งอยู่ในความไม่ประมาท พร้อมที่จะทำความดี ทำปัจจุบันให้ดีที่สุด เปิดใจรับรู้ความทุกข์ของเพื่อนมนุษย์และใช้ศักยภาพที่มีอยู่เพื่อประโยชน์สุขของผู้คนทั้งที่อยู่รอบข้างและกระจายออกไปสู่ผู้คนที่อยู่แวดล้อมรวมทั้งไปสู่ผู้คนในสังคมที่กว้างขวาง

คุณหมอเสม พริ้งพวงแก้วเป็นตัวอย่างบุคคลที่เริ่มต้นจากจุดเล็กๆ เริ่มต้นจากจุดที่ตัวเองถนัดคือด้านการแพทย์แล้วขยายการกระทำออกไปอย่างกว้างขวาง เปรียบเสมือนคลื่นที่เริ่มจากจุดเล็กๆแล้วแผ่กระจายวงออกไปกว้างขึ้น กว้างออกไปเรื่อยๆ หากว่าเราเริ่มต้นอย่างที่ท่านได้เป็นแบบอย่างแก่เรา โดยเริ่มจากจุดเล็กๆ จากจุดที่เราถนัดแล้วขยายผลงานออกไปให้กว้างขวางโดยอาศัยปัญญาและกรุณา รวมทั้งอาศัยประสบการณ์ที่ได้เก็บเกี่ยวสั่งสมมาและแปรให้เกิดประโยชน์ก็จะทำให้เกิดอานิสงส์อย่างกว้างขวาง ถึงพร้อมซึ่งประโยชน์ตนและประโยชน์ท่าน

อาตมภาพได้ใช้เวลามาพอสมควรสำหรับการกล่าวสัมโมทนียกถา ขออนุโมทนาทุกท่านที่ได้มาร่วมกันทำสิ่งที่เป็นมงคลสูงสุดในวันนี้ ขอให้พวกเราได้พร้อมใจน้อมรำลึกถึงคุณงามความดีของคุณหมอเสม พริ้งพวงแก้ว ซึ่งเป็นปูชนียบุคคลของเราเพื่อให้ท่านมีพลานามัยและได้พบกับความสุขใจในทุกขณะที่ท่านมีชีวิตอยู่ร่วมกับเรา

พร้อมกันนี้ก็ขออ้างคุณพระศรีรัตนตรัยอำนวยพรให้ทุกท่านที่มาประกอบสิ่งที่เป็นมงคลในวันนี้ได้มีอายุ วรรณะ สุขะ พละ ได้เจริญงอกงามในธรรมและมีกำลังในการบำเพ็ญคุณงามความดีให้เกิดประโยชน์อย่างกว้างขวางด้วยปัญญาและกรุณา และเพื่อให้เกิดความลุ่มลึกในจิตใจจนกระทั่งได้พบกับความสงบเย็นอันเป็นผลและรางวัลแห่งการทำคุณงามความดีอย่างยั่งยืนยาวนานตลอดไป

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved