๓๐ ปีในวิถีสมณะ
พระไพศาล วิสาโล

บทความในหนังสือ ๓ ทศวรรษ พระไพศาล วิสาโล
จัดพิมพ์โดย ชมรมกัลยาณธรรม
พิมพ์ครั้งแรก พฤษภาคม ๒๕๕๖

นิตยสารสารคดี : ฉบับที่ ๓๓๘ :: เมษายน ๕๖ ปีที่ ๒๘

คอลัมน์รับอรุณ :  สงบได้เมื่อใจยอมรับ
พระไพศาล วิสาโล

ความแก่ ความเจ็บ ความตาย และความพลัดพรากสูญเสีย เป็นเรื่องธรรมดาที่ไม่มีใครหนีพ้น แม้นร่ำรวยมหาศาล มีอำนาจล้นฟ้า ก็หนีความจริงเหล่านี้ไปไม่ได้ ในทำนองเดียวกันคนดีมีศีล ขยันทำบุญทำทาน ก็ไม่อาจหลีกเลี่ยงสิ่งเหล่านี้ได้ เพราะแม้แต่พระอรหันต์ก็ยังต้องประสบเช่นกัน สิ่งสำคัญจึงอยู่ที่ว่าจะวางใจอย่างไร เจอเหตุร้ายแต่ใจไม่ทุกข์ ป่วยกายแต่ใจไม่ป่วยนั้น เป็นสิ่งที่ทำได้ ดังนั้นเมื่อเจอเหตุร้าย แทนที่จะบ่นตีโพยตีพายว่า “ทำไมต้องเป็นฉัน” ควรหันมาวางใจให้ถูก เริ่มต้นด้วยการยอมรับมัน แล้วใคร่ครวญหาทางแก้ไข หรือใช้ประโยชน์จากมัน

นิตยสาร IMAGE เมษายน ๒๕๕๖
โมงยามที่เปี่ยมชีวิตชีวา
ภาวัน

ในสายตาของคนทั่วไป ความตายคือสิ่งตรงข้ามกับชีวิต แต่อันที่จริงแล้วความตายสามารถทำให้เรารู้สึกตื่นตัวและมีชีวิตชีวา แทนที่จะอยู่อย่างซังกะตาย เพราะทันทีที่รู้ว่าชีวิตของเรากำลังจะหมดสิ้นไป และโลกทั้งโลกที่เรารู้จักกำลังจะปลาสนาการไป เราจะเห็นคุณค่าของทุกวินาทีที่มีอยู่ และซาบซึ้งกับทุกประสบการณ์ที่เกิดขึ้น มันจะไม่ใช่สิ่งซ้ำซากจำเจอีกต่อไป เราจะรับรู้และสัมผัสมันด้วยความรู้สึกสดใหม่

เป็นความรู้สึกทำนองเดียวกันเมื่อรู้ว่าคนคุ้นเคยกำลังจะจากไปอย่างไม่มีวันกลับ เราจะไม่ปฏิบัติกับเขาอย่างเดิม ๆ อีกต่อไป แทนที่จะเมินเฉยหรือรู้สึกรำคาญ กลับให้ความใส่ใจกับเขาอย่างเต็มที่ ทุกถ้อยคำที่เขาเปล่งออกมา จะไม่ปล่อยให้ลอยไปกับสายลม แต่จะเปิดใจรับตระหนักรู้ ขณะที่ความทรงจำเกี่ยวกับเขา โดยเฉพาะในโมงยามสุดท้าย จะประทับแน่นในใจเรา

มติชนรายวัน วันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖

กับดักความดี
พระไพศาล วิสาโล

ไม่ว่านับถือศาสนาใด หรืออุดมการณ์ใดก็ตาม ยิ่งมั่นใจในความดีงามของศาสนาและอุดมการณ์ของตนมากเท่าใด ก็ยิ่งต้องระวังใจของตน ไม่ด่วนตัดสินว่าคนที่นับถือศาสนาหรืออุดมการณ์ที่ต่างจากตนนั้นเป็นคนเลว พึงระลึกว่าคนที่ไม่คิดหรือปฏิบัติเหมือนตนนั้น อาจเป็นคนดีก็ได้ ความคิดที่ว่า จะเป็นใครก็ตาม ต้องคิดหรือปฏิบัติเหมือนตน หรือตรงกับความคิดของตนเท่านั้น จึงจะเรียกว่าเป็นคนดี ย่อมเป็นความหลงตนอย่างหนึ่ง การเอาตนเองเป็นศูนย์กลางอย่างนี้เกิดขึ้นได้ก็เพราะความยึดติดถือมั่นในความคิดของตน (ซึ่งพุทธศาสนาเรียกว่าทิฏฐุปาทาน)

ความดีงามนั้น ไม่ว่ามาในรูปของศาสนา อุดมการณ์ประชาธิปไตย หรือชาติ ศาสน์ กษัตริย์ก็ตาม มีกับดักที่เราต้องรู้เท่าทันไม่เผลอพลัดตกลงไป กับดักนั้นคือความยึดติดถือมั่นจนเกิดความหลงตัวลืมตน หรือถูกกิเลสครอบงำใจโดยเฉพาะความโกรธเกลียด ซึ่งสามารถนำไปสู่ความชั่วและความทุกข์ได้ ด้วยเหตุนี้ท่านอาจารย์พุทธทาสจึงเตือนว่า “ระวังความดีกัดเจ้าของ”

สนทนาค้นความหมายศาสนากับพระไพศาล  วิสาโล
ตอนที่ ๑ :  ความหมายทางพุทธศาสนากับคุณค่าทางวิทยาศาสตร์

จดหมายข่าวพุทธิกา
เพื่อพระพุทธศาสนาและสังคม
ปีที่ ๑๒ ฉบับที่ ๔๙
มกราคม - มีนาคม ๒๕๕๖

เปิดเล่ม
พระไพศาล วิสาโล

จดหมายข่าวพุทธิกา
เพื่อพระพุทธศาสนาและสังคม
ปีที่ ๑๒ ฉบับที่ ๔๙
มกราคม - มีนาคม ๒๕๕๖

พุทธสังคมนิยมกับสังคมไทยปัจจุบัน

พระไพศาล วิสาโล
หนังสือที่ระลึกการฌาปนกิจศพ นายศุขปรีดา พนมยงค์
ณ วัดพระศรีมหาธาตุ วรมหาวิหาร บางเขน
วันที่ ๓๐ มีนาคม ๒๕๕๖

นิตยสารซีเครท :  Vol.5 No.114 26 March 2013
Joyful Life & Peaceful Death

สุขด้วยปัญญา
พระไพศาล วิสาโล

ผู้ไม่มีปัญญานั้นหากไม่หมกมุ่นอยู่กับสิ่งที่เสียไป ก็มัวแต่ชะเง้อมองสิ่งที่ยังไม่มี หวังว่าจะมีความสุขก็ต่อเมื่อได้มันมาครอบครอง เขาคิดถึงแต่ความสุขที่รออยู่ข้างหน้า จนลืมไปว่าความสุขนั้นมีอยู่กับเขาแล้ว เป็นความสุขที่สัมผัสได้ในปัจจุบัน จะเรียกว่าเป็นความสุขที่อยู่ปลายจมูกก็ได้ แต่มันอยู่ใกล้มากจนมองไม่เห็น หาไม่ก็เป็นเพราะมันอยู่กับเขานานจนกลายเป็นสิ่งจำเจ ไม่มีค่า หรือเป็น “ของตาย” หารู้ไม่ว่ามันเป็นของชั่วคราว สักวันหนึ่งก็ต้องสูญสลายหายไป ต่อเมื่อวันนั้นมาถึง เขาจึงจะเห็นคุณค่าของมัน แต่ถึงตอนนั้นก็สายไปเสียแล้ว แม้กระนั้นเขาก็ยังไม่สรุปบทเรียน มัวแต่เศร้าเสียใจที่สูญเสียมันไป จนลืมใส่ใจกับสิ่งดี ๆ อีกมากมายที่ยังหลงเหลืออยู่ ซึ่งสามารถให้ความสุขแก่ตนได้

นิตยสาร IMAGE มีนาคม ๒๕๕๖
คิดบวก
ภาวัน

ทุกวันนี้ “คิดบวก” กำลังเป็นที่นิยมมาก แต่เราหมายความว่าอย่างไรเวลานึกถึงคำนี้ ความหมายหนึ่งก็คือ การคาดการณ์อนาคตในแง่ดี มองเห็นความสำเร็จอยู่ข้างหน้า หน่วยงานหลายแห่งถึงกับเอาแนวคิดนี้มาใช้ในการวางแผน คือ ตั้งเป้าที่สวยหรูเอาไว้ ทั้งนี้เพื่อกระตุ้นให้เกิดกำลังใจในการทำงาน บางคนถึงกับเชื่อว่า ถ้านึกถึงสิ่งดี ๆ สิ่งนั้นก็มีโอกาสจะเกิดขึ้นกับตนได้

แต่ปัญหาที่เกิดจากวิธีคิดแบบนี้ก็คือ หากผลที่ออกมาไม่เป็นอย่างที่คิดเอาไว้ ก็จะตั้งรับไม่ทัน หลายคนวาดหวังว่าชีวิตจะต้องราบรื่น ก้าวหน้าและเปี่ยมสุข แต่พอรู้ว่าตัวเองเป็นมะเร็ง ก็ล้มทรุดทันทีทั้ง ๆ ที่มะเร็งยังอยู่ในระยะแรก

วารสารสุขศาลา ปีที่ ๕ ฉบับที่ ๑๙

เตรียมใจรับมือความทุกข์
พระไพศาล วิสาโล

ปฏิบัติธรรมไม่ใช่เป็นเรื่องของพิธีรีตอง แต่เป็นเรื่องของการฝึกใจเพื่อให้เราสามารถมีจิตใจปกติ มั่นคง ไม่หวั่นไหวไปในยามที่มีสิ่งกระทบ มีเหตุร้ายมากระหน่ำย่ำยีอย่างไรก็ใจไม่ทุกข์ ถึงแม้ว่าจะเสียทรัพย์ หรือถึงแม้กายจะเจ็บป่วย แต่ว่าไม่กระเทือนไปถึงใจ เพราะว่าจิตใจมีธรรมะเป็นเครื่องรักษา การปฏิบัติธรรมนั้นทำให้เราสามารถอยู่ได้อย่างเป็นปกติสุขในทางจิตใจ ถึงแม้ว่าชีวิตจะไม่ราบรื่น อาจมีความวุ่นวายหรือไม่สมหวังเกิดขึ้นก็ตาม

วารสารธรรมมาตา
ปีที่ ๖ ฉบับที่ ๓
มกราคม กุมภาพันธ์ มีนาคม เมษายน ๒๕๕๖

ปฏิบัติให้เห็นความจริง
พระไพศาล วิสาโล

การเจริญสติทำให้จิตของเราเห็นทะลุตัวตนหรือภาพตัวตนที่สร้างขึ้น จนกระทั่งเห็นความจริงที่มีอยู่แล้วแต่ดั้งเดิมคือ กายกับใจ รูปกับนาม อันนี้คือเบื้องต้นของการเห็นความจริง ซึ่งถ้าเราเห็นความจริงก็จะทำให้หลุดพ้นจากภาพตัวตนที่สร้างขึ้น ตัวตนไม่ใช่สิ่งที่มีจริง แต่จิตปรุงแต่งขึ้นโดยไม่รู้ตัว แล้วก็เลยเห็นมันคลุมๆ ราวกับเป็นเจ้าของการกระทำต่างๆ อันนี้เรียกว่าอวิชชาหรือความหลง เป็นเพราะไม่มีสติ สติเป็นกุญแจไขไปสู่ความจริง เป็นกุญแจดอกแรกที่ไขให้เราเห็นความจริงของรูปกับนาม

นสพ.กรุงเทพธุรกิจ
วันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๕๖
ช่วยกันรักษาชีวิตช้างป่า
พระไพศาล วิสาโล

คนไทยน้อยคนที่รู้ว่าเมืองไทยมีบทบาทอย่างสำคัญเบื้องหลังการฆ่าช้างแอฟริกันจนลดจำนวนลงอย่างฮวบฮาบ ความไม่รู้นี้เองที่ทำให้เรายังคงมีส่วนสนับสนุนการสังหารช้างเหล่านี้วันแล้ววันเล่า ทั้งด้วยการซื้อสินค้างาช้างและด้วยการปล่อยให้มีการค้าขายงาช้างอย่างเปิดเผย ซึ่งเป็นการเปิดช่องให้มีการเอางาช้างแอฟริกาที่ถูกกฎหมายมาฟอกผ่านร้านค้าในไทย

คุณูปการของโรงเรียนอัสสัมชัญ
พระไพศาล วิสาโล

อุโฆษสาร ๒๕๕๓
อัสสัมชัญ ๑๒๕ ปี "ที่นี่มีประวัติศาสตร์"

อาตมามีความภาคภูมิใจในอัสสัมชัญ ตรงที่อัสสัมชัญมีเกียรติประวัติยาวนานในด้านการปลูกฝังให้อัสสัมชนิกเป็นคนดีมีความซื่อสัตย์สุจริตควบคู่กับความรู้ความสามารถ ส่งผลให้อัสสัมชนิกจำนวนมากมายเป็นแบบอย่างด้านคุณธรรมและการรับใช้ประเทศชาติด้วยความซื่อตรง สมัยยังเด็ก อาตมามีความภาคภูมิใจที่อัสสัมชนิกมีคนอย่างอาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ พระยาอนุมานราชธน หลวงอดุลเดชจรัส พระยาศราภัยพิพัฒน์ ดิเรก ชัยนาม ซึ่งเป็นที่ยกย่องในด้านความซื่อสัตย์สุจริตและการอุทิศตนเพื่อประเทศชาติ 

จริงอยู่อัสสัมชนิกจำนวนไม่น้อยเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางทั้งในวงราชการและธุรกิจ หลายคนเป็นองคมนตรี นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรี ตลอดจนเศรษฐีชั้นนำ แต่นั่นยังไม่น่าภาคภูมิใจมากเท่ากับการที่อัสสัมชัญได้สร้างบุคคลที่เป็นเลิศทางด้านคุณธรรม และใช้ความรู้ความสามารถเพื่อประโยชน์ของส่วนรวม นี้คือเกียรติประวัติในอดีตที่ทำให้อาตมาภาคภูมิใจในโรงเรียนของตน และรู้สึกภูมิใจในความเป็นอัสสัมชนิก ทำให้รู้สึกว่าตนเป็นเสมือนต้นไม้ที่มีรากหยั่งลึกไปในผืนดินอันอุดม รากดังกล่าวช่วยให้ตนเองรู้สึกมีความเชื่อมโยงกับคนสำคัญในอดีตและประวัติศาสตร์ช่วงหนึ่งของเมืองไทย ทำให้เกิดความมั่นคงในจิตใจ และมีแรงบันดาลใจในการทำความดี แต่ขณะเดียวกันอาตมาก็ยอมรับความจริงว่านั่นเป็นเกียรติประวัติในอดีต ซึ่งต่างจากปัจจุบันไม่น้อย 

นิตยสาร IMAGE กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖
จากด้อยเป็นเด่น
ภาวัน

ในโลกนี้ไม่มีอะไรที่แย่ไปเสียหมด  จุดอ่อนด้านหนึ่งหมายถึงจุดแข็งอีกด้านหนึ่ง  คนที่เรียนไม่เก่งจำไม่แม่นมักมีความสามารถอีกด้านหนึ่งมาทดแทน  เช่น มีมนุษยสัมพันธ์ที่ดีหรือมีอีคิวสูง  ทำนองเดียวกับคนที่ตาบอดมักมีหูไวและสัมผัสเป็นเลิศ 

ประเทศที่ขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติมักมีประชากรที่ฉลาดและก้าวหน้าด้านเทคโนโลยี  อาทิ ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และหลายประเทศในยุโรป  ในทางตรงข้ามจุดแข็งด้านหนึ่งก็หมายถึงจุดอ่อนอีกด้านหนึ่ง  หลายประเทศร่ำรวยทรัพยากรธรรมชาติแต่คุณภาพคนกลับย่ำแย่และต้องพึ่งพาเทคโนโลยีของชาติอื่น

นิตยสารสารคดี : ฉบับที่ ๓๓๖ :: กุมภาพันธ์ ๕๖ ปีที่ ๒๘

คอลัมน์รับอรุณ :  จัดการความกลัว
พระไพศาล วิสาโล

สิ่งที่เรากลัวนั้นไม่ทำให้เราทุกข์มากกว่าความกลัว ความเจ็บป่วยไม่ทำให้เราทุกข์มากกว่าความกลัวเจ็บป่วย ผู้ป่วยมะเร็งจำนวนไม่น้อยยิ้มแย้มแจ่มใส ในขณะที่คนมีสุขภาพดีหลายคนกลับรู้สึกย่ำแย่เมื่อคิดว่าตัวเองอาจเป็นโรคร้าย ความตายก็เช่นกัน ความตายไม่น่ากลัวเท่ากับความกลัวตาย หากไม่กลัวตายเสียแล้ว ก็พร้อมรับความตายได้ด้วยใจสงบ ตรงข้ามกับคนที่กลัวตาย แม้ยังไกลจากความตาย แต่พอนึกถึงความตายเมื่อใด ก็เหมือนตกนรก.....

ไม่ใช่การหนีสิ่งที่เรากลัว การหันหน้ามาเผชิญกับมันต่างหาก คือสิ่งที่ควรทำ เพราะจะทำให้เราหายกลัว เมื่อนั้นมันจะไม่มีพิษสงอีกต่อไป และทำให้เราเป็นอิสระอย่างแท้จริง

มติชนรายวัน วันที่ ๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๖

พลังใจ
พระไพศาล วิสาโล

ทุกวันนี้มีคุณค่าใหม่ ๆ ที่ได้รับความสำคัญมากขึ้น เช่น ความคิดสร้างสรรค์ การเป็นตัวของตัวเอง ความรักอิสระ แต่คุณค่าเก่า ๆ สมัยปู่ย่าตายาย เช่น การรู้จักควบคุมตนเอง ก็ยังมีความสำคัญอย่างยิ่ง  หากขาดสิ่งนี้ไปแล้ว ก็ยากที่จะนำพาชีวิตไปในทางที่เจริญงอกงามได้

สารโกมล มกราคม-กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖
ขุมทรัพย์ใกล้ตัว

พระไพศาล วิสาโล

ในสมัยก่อนนั้นกว่าจะมาถึงวัดป่าสุคะโตต้องเดินทางลำบากกว่านี้มาก ใช้เวลาถึงสองชั่วโมงจากแก้งคร้อมาถึงนี่ ถ้าฝนตกก็อาจใช้เวลานานกว่านั้น เพราะทางขาด  แต่เมื่อเดินทางมาถึงแล้วก็จะพบว่าท้จริงแล้วความสุขหรือขุมทรัพย์อันประเสริฐอยู่กับเราตลอดเวลา ไม่ต้องเดินทางมาก็ได้ อยู่ที่บ้านก็รู้ได้ แต่จะมีสักกี่คนที่จะรู้ความจริงข้อนี้ เพราะมักมีสิ่งต่าง ๆ ดึงดูดใจเราออกนอกตัว  ที่บ้านเราอาจจะมีทั้งพ่อ แม่ ลูกที่คอยดึงความสนใจออกไปนอกตัว และที่ยิ่งกว่านั้นก็คือโทรทัศน์ เครื่องเล่นดีวีดี โทรศัพท์มือถือ คาราโอเกะ ทั้งหมดนี้ล้วนแต่ดึงความสนใจของเราไปนอกตัว  ทำให้เกิดความหลงว่านี่แหละคือความสุข

นิตยสาร IMAGE มกราคม ๒๕๕๖
ล้างพิษทั้งกายและใจ
ภาวัน

จะว่าไปแล้ว ไม่ใช่แต่ร่างกายเท่านั้น ใจเราก็มีพิษที่ควรขจัดออกไปด้วยเช่นกัน นั่นคือ อารมณ์ที่ตกค้างหมักหมมในจิตใจ โดยเฉพาะความเครียด ความวิตกกังวล ความโกรธ และความเศร้า ซึ่งมักเป็นผลจากการออกไปรับผัสสะต่าง ๆ อย่างไม่หยุดหย่อนทั้งกลางวันและกลางคืน อารมณ์เหล่านี้เมื่อเกิดขึ้นแล้ว หากรู้จักปล่อยวางสะสางออกไปบ้างก็ไม่เป็นปัญหา แต่ถ้าเก็บสะสมเอาไว้ ก็ทำให้เป็นทุกข์ อาจส่งผลให้เกิดความเจ็บป่วยได้ด้วย เช่น ความดันสูง ปวดหัวยืดเยื้อ หรือปวดท้องเรื้อรัง ทั้ง ๆ ที่ร่างกายไม่มีอะไรผิดปกติ

นิตยสารซีเครท :  Vol.5 No.110 26 January 2013
Joyful Life & Peaceful Death

ปล่อยวาง
พระไพศาล วิสาโล

เมื่อวาระสุดท้ายมาถึง หากยังมีความห่วงกังวลหรือยึดติดถือมั่น ย่อมทำให้การตายอย่างสงบเกิดขึ้นได้ยาก  มิใช่แต่ความห่วงกังวลในทรัพย์สมบัติ และลูกหลาน คนรักเท่านั้น ความห่วงภารกิจการงานที่ยังคั่งค้างก็สามารถทำให้ตายอย่างทุรนทุรายได้  แม้ภารกิจนั้นจะเป็นงานบุญงานกุศลก็ตาม  เมื่อถึงคราวจะต้องละจากโลกนี้ไป ก็ควรปล่อยวางทุกสิ่ง ไม่เว้นแม้แต่งานบุญงานกุศลที่ยังไม่แล้วเสร็จ  เพราะหากปล่อยวางไม่ได้ ใจจะดิ้นรนต่อสู้กับความตาย  ซึ่งมีแต่จะลงเอยด้วยความพ่ายแพ้และทุกข์ทรมาน

นิตยสาร IMAGE ธันวาคม ๒๕๕๕
สัญชาตญาณหมู่
ภาวัน

คนเรานั้นแม้อยากเป็นตัวของตัวเอง แต่ก็ถูกครอบงำด้วยสัญชาตญาณหมู่ไม่น้อย หาไม่ก็คงไม่แห่ทำตามแฟชั่น ไม่ว่าการแต่งกาย   สะพายกระเป๋าราคาแพง หรือเข้าคิวซื้อไอโฟน ๕  ที่จริงไม่ใช่แต่การทำตามแฟชั่นซึ่งผุดโผล่เป็นครั้งคราวเท่านั้น ในชีวิตประจำวันของเรา เรามักทำตาม ๆ กันโดยไม่รู้ตัวอยู่บ่อย ๆ  เช่น กินตามเพื่อน มีการวิจัยพบว่าคนที่มีเพื่อนอ้วนหลายคน มีแนวโน้มที่จะอ้วนไปกับเขาด้วย  นอกจากนั้นยังพบอีกว่า หากกินกับเพื่อนหนึ่งคน เรามีแนวโน้มที่จะกินเพิ่มขึ้น ๓๕% เมื่อเทียบกับเวลากินคนเดียว ถ้าร่วมวงสี่คน ก็จะกินเพิ่มเป็น ๗๕%  และถ้าวงขยายเป็น ๑๐ คนก็จะกินเพิ่มเป็น ๙๖%

สัมโมทนียกถาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ม.สงขลานครินทร์

สัมโมทนียกถาในโอกาส
รับปริญญาศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์
สาขาปรัชญาและศาสนา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม ๒๕๕๕
ณ วัดทองนพคุณ คลองสาน กรุงเทพฯ

นิตยสารสารคดี : ฉบับที่ ๓๓๔ :: ธันวาคม ๕๕ ปีที่ ๒๘

คอลัมน์รับอรุณ :  ผ่านพ้นความเจ็บปวด
พระไพศาล วิสาโล

คำว่า “น่าจะ” นั้นมีประโยชน์เมื่อใช้กับเหตุการณ์ที่ยังไม่เกิดขึ้น เพื่อมองหาทางเลือกที่ดีที่สุดก่อนที่จะตัดสินใจลงมือทำอะไรก็ตาม แต่หากใช้กับเหตุการณ์ที่ผ่านไปแล้ว ถ้าไม่ใช่เพื่อไตร่ตรองหาข้อผิดพลาด สำหรับการปรับปรุงแก้ไขในอนาคต ก็ง่ายที่จะกลายเป็นการซ้ำเติมตัวเองในเรื่องที่ไม่อาจเปลี่ยนแปลงแก้ไขอะไรได้แล้ว ซึ่งไม่จำต้องเป็นการสูญเสียคนรัก เท่านั้น แม้กระทั่งการสูญเสียทรัพย์สมบัติ หรือความผิดพลาดในการทำงาน เราจะไม่อาจปล่อยวางมันได้เลย หากยังวนเวียนอยู่กับความคิดที่ว่า “ฉันน่าจะทำอย่างนี้ ไม่น่าทำอย่างนั้นเลย” จะดีกว่าหากเราสรุปบทเรียนจากสิ่งที่เกิดขึ้น แล้วปล่อยให้มันผ่านเลยไป เพื่อเดินหน้าต่อไป

สัมโมทนียกถาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ มธ.
พระไพศาล วิสาโล

สัมโมทนียกถาในโอกาส
รับปริญญาศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์
สาขาวิชาพุทธศาสนศึกษา
จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๕
ณ อุโบสถวัดทองนพคุณ

พุทธศาสนาในประเทศไทย
พระไพศาล วิสาโล

บทความตีพิมพ์ลงในหนังสือ หนึ่งจุดหมายหลายหนทาง
โดยหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ
หนังสือประกอบการร่วมสนทนากับองค์ดาไลลามะ
ณ กรุงเดลี สาธารณรัฐอินเดีย
ระหว่างวันที่ ๑๕ - ๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๕

ปรัชญาธรรมแห่งชีวิต ระพี สาคริก

ผู้เป็นแบบอย่างแห่งชีวิตอันงดงาม
พระไพศาล วิสาโล

พรปีใหม่
จะใช้ชีวิตอย่างไรให้เป็นสุขในช่วงปีใหม่และทุกๆ วัน

พระไพศาล วิสาโล
ลงนสพ.คมชัดลึก
วันที่ ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๕

ศิลปศาสตร์กับการพัฒนามนุษย์
พระไพศาล วิสาโล

ปาฐกถา อดุล วิเชียรเจริญ
ในวาระครบรอบ ๕๐ ปี คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

มติชนรายวัน วันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๕

สองด้านของเหรียญ
พระไพศาล วิสาโล

ผู้ที่ก่อความรุนแรงนั้นล้วนเป็นผลมาจากการที่เคยเป็นเหยื่อมาก่อน การรุมประณามหยามเหยียดหรือใช้ความรุนแรงกับเขา จึงไม่ได้ช่วยแก้ปัญหา มีแต่จะทำให้ปัญหารุนแรงขึ้น ยังไม่ต้องพูดถึงว่า การทำเช่นนั้นเป็นความยุติธรรมจริงหรือ  ประสบการณ์ของทิชา ณ นคร ผู้อำนวยการบ้านกาญจนาภิเษก ได้ชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า  การปฏิบัติด้วยความรักความเคารพและให้เกียรติแก่เยาวชนที่ต้องโทษเพราะก่ออาชญากรรมนั้น สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของเขาได้ เพราะจิตใจได้รับการเติมเต็ม รู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า และเกิดความเคารพในตนเอง จนไม่อยากทำชั่วอีกต่อไป พูดอีกอย่างคือ ความใฝ่ดีในจิตใจของเขาถูกกระตุ้นให้กลับมีพลังจนเอาชนะความเห็นแก่ตัวได้

รักษาใจ คลายความปวด
พระไพศาล วิสาโล

วารสารธรรม(ะ)ชาติบำบัด
ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๕๕

นิตยสาร IMAGE พฤศจิกายน ๒๕๕๕
ทุกข์เพราะเทียบ
ภาวัน

ถ้าเราเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นให้น้อยลง เราจะมีความสุขมากขึ้นกับสิ่งที่มีหรือได้มา ขณะเดียวกันถ้าเราไม่หลงใหลในของถูก ใคร ๆ ก็คงหลอกล่อให้เราควักเงินซื้อสิ่งที่ไม่จำเป็นอยู่ร่ำไปได้ยาก

นิตยสารซีเครท : Vol.5 No.106 26 November 2012
Joyful Life & Peaceful Death

กรรมดีที่ไม่ควรมองข้าม
พระไพศาล วิสาโล

อุปสรรคหรือความยากลำบากนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการทำความดี ซึ่งช่วยฝึกฝนขัดเกลาจิตใจให้เข้มแข็งและงดงาม หากไม่ย่อท้อต่ออุปสรรคและความยากลำบาก มุ่งมั่นทำความดีจนถึงที่สุด ย่อมถือได้ว่าเป็นการบำเพ็ญบารมีที่ยกจิตใจให้สูงขึ้น  ในทางตรงกันข้ามหากไม่ยอมทำความดีเพราะกลัวความยากลำบาก นั่นเท่ากับว่ากำลังบ่มเพาะความเห็นแก่ตัวให้เพิ่มพูนขึ้น

ผู้ไร้พลังอำนาจ

วารสารธรรม(ะ)ชาติบำบัด
ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๕๕

นิตยสารสารคดี : ฉบับที่ ๓๓๒ :: ตุลาคม ๕๕ ปีที่ ๒๘

คอลัมน์รับอรุณ :  ดาบสองคม
พระไพศาล วิสาโล

สมาธิจะเป็นสัมมาสมาธิได้ก็ต่อเมื่อช่วยให้เกิดปัญญาแลเห็นถึงโทษของความยึดติดถือมั่นดังกล่าว ไม่ว่า สิ่งนั้นจะเป็นทรัพย์ อำนาจ เกียรติยศ หรืออุดมการณ์ก็ตาม แลเห็นกระทั่งว่าไม่มีอะไรที่จะยึดมั่นเป็นตัวกูของกูได้เลย สัมมาสมาธิเช่นนี้แหละที่จะทำให้จิตใจสงบเย็นเป็นสุขอย่างแท้จริง แม้จะต้องประสบกับความผันผวนปรวนแปรหรือความพลัดพรากสูญเสียอันเป็นธรรมดาโลก แต่ก็ไม่เดือดเนื้อร้อนใจแต่อย่างใด เพราะไม่มีตัวกูผู้ทุกข์อีกต่อไป ใช่แต่เท่านั้นเมื่อไม่มีความยึดมั่นในตัวกูของกู ความเห็นแก่ตัวก็หายไป จิตใจเปิดกว้างเปี่ยมไปด้วยเมตตากรุณา จึงสามารถเกื้อกูลผู้คนได้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง

โพสต์ทูเดย์ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๕๕

จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว
พระไพศาล วิสาโล

เห็นได้ว่าใจเป็นนายจริง ๆ สุขหรือทุกข์ของคนเรานั้นขึ้นอยู่กับใจ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่ามีอะไรเกิดขึ้นกับเรา แม้ว่ามีโรคร้ายเกิดขึ้น ถ้าใจเป็นปกติหรือรู้จักวางใจให้ถูก ก็มีความสุขได้ แต่ถ้าวางใจผิด ยึดติด ถือมั่น หรือปรุงแต่งไปในทางลบ แถมเชื่อหรือยึดติดในสิ่งที่ปรุงแต่ง ก็ทำให้กินไม่ได้นอนไม่หลับ อาจจะถึงตายได้ ตายเพราะตรอมตรมหรือเพราะมีความกังวลมาก

วารสารธรรมมาตา
ปีทีี่ ๖ ฉบับที่ ๒
กันยายน ตุลาคม พฤศจิกายน ธันวาคม ๒๕๕๕

อยู่กับความทุกข์ให้เป็น
พระไพศาล วิสาโล

ในเมื่อความทุกข์เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เราหนีไม่พ้น อย่างในบทสวดมนต์มีตอนหนึ่งกล่าวว่า เราถูกความทุกข์หยั่งเอาแล้ว เรามีความทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ถึงแม้ตอนนี้เราจะสุขสบาย ไม่ทุกข์ แต่นั่นเป็นเพราะมันยังไม่แสดงตัว แต่ก็รอโอกาสแสดงตัวอยู่ตลอดเวลา ในขณะที่เรามีสุขภาพดีก็อย่าคิดว่าไม่มีความเจ็บป่วย แท้จริงแล้วความเจ็บป่วยอยู่กับเราตลอดเวลา พอเราเผลอเมื่อไหร่มันก็จะแสดงตัวออกมา ในทำนองเดียวกันความแก่ก็อยู่กับเราตลอดเวลา แม้ว่าตอนนี้เรายังหนุ่มยังสาวแต่มันก็รอโอกาสแสดงตัว เผลอเมื่อไหร่ก็ผิวหนังย่น ผมหงอก ตกกระ กำลังวังชาลดน้อยถอยลง ความตายก็เช่นเดียวกัน ถ้าเผลอเมื่อใดมันมาทันที เพียงแค่เดินลงบันไดไม่ระมัดระวัง ตกลงมาหัวฟาดพื้นก็ตาย มันมีโอกาสเกิดขึ้นกับเราตลอดเวลา