หน้ารวมบทความ
   บทความ > นิตยสารอิมเมจ > สัญชาตญาณหมู่
กลับหน้าแรก

นิตยสาร IMAGE ธันวาคม ๒๕๕๕
สัญชาตญาณหมู่
ภาวัน

แบ่งปันบน facebook Share   

วัวไบซันเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญต่อชีวิตของชาวอินเดียนแดงมานานนับหมื่นปีโดยเฉพาะในเขตที่ราบกว้างใหญ่อันทุรกันดาร ทั้งนี้เพราะนอกจากเป็นอาหารแล้ว อวัยวะทุกส่วนของมันยังสามารถเอามาใช้ประโยชน์ได้หมด ไม่ว่า เครื่องนุ่งห่ม ที่พักอาศัย เครื่องมือ และอาวุธ

 วัวไบซันนั้นตัวใหญ่มาก สมัยที่ยังไม่มีปืนและม้า นั่นคือก่อนที่จะติดต่อสัมพันธ์กับคนผิวขาว ชาวอินเดียนแดงฆ่ามันได้อย่างไร ไม่ใช่แค่ตัวสองตัว แต่พวกเขาสามารถสังหารมันได้มากมายเป็นจำนวนนับร้อยนับพัน

ชาวอินเดียนแดงนั้นรู้จักนิสัยของวัวไบซันเป็นอย่างดี   เวลาเห็นฝูงวัวไบซันซึ่งมีจำนวนนับพันหรือนับหมื่น หากินอยู่ใกล้หน้าผา  พวกเขาจะกระจายกำลังล้อมกระหนาบฝูงวัวทั้งด้านหลังและด้านข้างอย่างเงียบ ๆ  ขณะเดียวกันก็มีหน่วยกล้าตายแค่ ๒-๓ คนคนอำพรางตัวด้วยหนังวัว  คืบเคลื่อนเข้าไปอยู่ระหว่างฝูงวัวและหน้าผา   เมื่อได้สัญญาณผู้คนที่ล้อมกระหนาบก็แสดงตัวและส่งเสียงโห่ร้องเพื่อสร้างความตื่นตระหนกแก่ฝูงวัว  ชั่วเวลาเดียวกันนั้นเอง “วัวปลอม” ซึ่งตอนนี้มาอยู่ใกล้ฝูงวัวแล้ว ก็เริ่มออกวิ่งเพื่อชักนำให้ฝูงวัวทั้งหมดวิ่งตาม วัวเหล่านั้นพอเห็น “เพื่อน”วิ่งนำ  พวกมันก็วิ่งตามโดยหารู้ไม่ว่าข้างหน้านั้นคือหน้าผา  เมื่อถึงหน้าผา หน่วยกล้าตายก็กระโดดลงหน้าผาโดยห้อยโหนเชือกที่ผูกเตรียมเอาไว้  ขณะที่ฝูงวัวทั้งหมดตกหน้าผาสูง  แม้ไม่ตายทันทีก็ต้องถูกผู้คนสังหารในที่สุด

วัวไบซันตายยกฝูงเพราะหลงวิ่งตาม “ตัวล่อ”ด้วยสำคัญผิดคิดว่าเป็นพวกเดียวกัน  ที่จริงหากมันไม่ตื่นตระหนก มันก็คงแยกแยะออกว่า ตัวที่วิ่งนำนั้นเป็นคน ไม่ใช่พวกเดียวกัน และคงไม่หลงวิ่งตาม  เป็นธรรมดาว่าเมื่อตัวหนึ่งวิ่งตาม ตัวอื่น ๆ ก็วิ่งตามไปด้วยโดยไม่สนใจว่าข้างหน้าจะเป็นอะไร

ที่จริงไม่ใช่แต่วัวไบซันเท่านั้นที่ตายหมู่เพราะหลงเชื่อตาม ๆ กัน  คนเราก็ประสบชะตากรรมอย่างเดียวกันอยู่บ่อย ๆ  เช่น เวลามีใครตะโกนว่าไฟไหม้ในโรงหนังหรือสถานบันเทิง ผู้คนก็แตกฮือและวิ่งตามคนที่ขยับตัวก่อน โดยไม่สนใจว่าเขาจะวิ่งไปไหน สุดท้ายก็พาไปติดทางตัน และก่ายกองกันอยู่ตรงนั้น ถ้าไม่ตายเพราะสำลักควันก็เพราะเหยียบกันตายระหว่างที่แตกฮือ

คนที่กลายเป็นแมลงเม่าในตลาดหุ้น แม้ไม่ถึงกับตาย แต่ที่หมดเนื้อหมดตัว ก็เพราะความแตกตื่น จึงเทขายหุ้นตาม ๆ กัน หุ้นจึงดิ่งลงเหวพร้อมกับเงินลงทุนจำนวนมหาศาล  ทำนองเดียวกันผู้คนที่แห่ถอนเงินด้วยความตื่นตระหนกเพราะได้ข่าวว่าธนาคารมีปัญหา ผลก็คือเจ็บตัวไปตาม ๆ กันเพราะเท่ากับเร่งให้ธนาคารล้มเร็วเข้า ยังไม่ต้องพูดถึงผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของแชร์ลูกโซ่เพราะพากันหลงเชื่อ “ตัวล่อ”หรือหน้าม้า

คนเรานั้นแม้อยากเป็นตัวของตัวเอง แต่ก็ถูกครอบงำด้วยสัญชาตญาณหมู่ไม่น้อย หาไม่ก็คงไม่แห่ทำตามแฟชั่น ไม่ว่าการแต่งกาย   สะพายกระเป๋าราคาแพง หรือเข้าคิวซื้อไอโฟน ๕  ที่จริงไม่ใช่แต่การทำตามแฟชั่นซึ่งผุดโผล่เป็นครั้งคราวเท่านั้น ในชีวิตประจำวันของเรา เรามักทำตาม ๆ กันโดยไม่รู้ตัวอยู่บ่อย ๆ  เช่น กินตามเพื่อน มีการวิจัยพบว่าคนที่มีเพื่อนอ้วนหลายคน มีแนวโน้มที่จะอ้วนไปกับเขาด้วย  นอกจากนั้นยังพบอีกว่า หากกินกับเพื่อนหนึ่งคน เรามีแนวโน้มที่จะกินเพิ่มขึ้น ๓๕% เมื่อเทียบกับเวลากินคนเดียว ถ้าร่วมวงสี่คน ก็จะกินเพิ่มเป็น ๗๕%  และถ้าวงขยายเป็น ๑๐ คนก็จะกินเพิ่มเป็น ๙๖%

การวิจัยในกรณีอื่นยังพบว่า วัยรุ่นที่เห็นวัยรุ่นคนอื่นตั้งครรภ์  มีแนวโน้มมากที่ตนเองจะมีท้องเสียเอง  ขณะเดียวกันปรากฏการณ์ในหลายแห่งชี้ว่า การรณรงค์ให้ผู้คนหยุดกินเหล้าสูบบุหรี่หรือเสียภาษี จะได้ผล หากให้ข้อมูลว่าคนส่วนใหญ่ (๗๐-๙๐ %) ทำเช่นนั้น

สัญชาตญาณหมู่นั้นบางครั้งมีผลดีต่อตัวเรา แต่บ่อยครั้งก็เป็นโทษอยู่ไม่น้อย  การรู้เท่าทันนิสัยที่ชอบทำตาม ๆ กันจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่งของชีวิต  ใช่หรือไม่ว่าบ่อยครั้งเราไม่ได้ทำเพราะต้องการการยอมรับจากคนรอบข้าง แต่ทำเพียงเพราะไม่รู้ตัว  จึงปล่อยให้คนอื่นชักนำไป  การมีสติรู้ตัวอยู่เสมอไม่เพียงช่วยให้เราเป็นนายของตัวเองเท่านั้น แต่ยังอาจป้องกันไม่ให้เราประสบชะตากรรมแบบวัวไบซันได้


รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved