หน้ารวมบทความ
   บทความ > สุขภาพ > อยู่ดี ชีวียืนยาว
กลับหน้าแรก

อยู่ดี ชีวียืนยาว
พระไพศาล วิสาโล

วารสารเบาหวาน ปีที่ ๔๘ ฉบับที่ ๒

การมีอายุยืนเป็นยอดปรารถนาอย่างหนึ่งของผู้คน  “อายุ วรรณะ สุขะ พละ” จึงเป็นพรที่ใคร ๆ ก็อยากได้จากพระ จนกลายเป็นธรรมเนียมไป  หากทำบุญแล้วไม่ได้พรดังกล่าว ก็ดูเหมือนว่ามีบางอย่างขาดหายไป

คนเราจะมีอายุยืนได้ สุขภาพก็ต้องดีด้วย  แต่เวลาพูดถึงสุขภาพ ผู้คนมักนึกถึงแต่สุขภาพกาย ซึ่งโยงไปถึงอาหารและการออกกำลังกาย  แต่ในมุมมองของพุทธศาสนา  การมีอายุยืนนั้นขึ้นอยู่กับสุขภาพใจด้วย และแยกไม่ออกจากการความสัมพันธ์อันดีงามกับผู้อื่น

มีคำสอนหมวดหนึ่งของพระพุทธเจ้าที่พูดถึงเรื่องนี้โดยตรง ได้แก่ “อายุวัฒนธรรม” หรือ ธรรมที่ส่งเสริมสุขภาพ  ช่วยให้อายุยืน 

คำสอนหมวดนี้มีอยู่ ๕ ข้อ   ๑ ใน ๕ ข้อนั้นเกี่ยวข้องกับอาหารโดยตรง ได้แก่ การบริโภคอาหารที่ย่อยง่าย  ขยายความก็คือ  อาหารมีประโยชน์ต่อสุขภาพอย่างเดียวยังไม่พอ  ควรเลือกบริโภคสิ่งที่ย่อยง่ายด้วย  คำสอนนี้เหมาะมากกับยุคปัจจุบัน เนื่องจากอาหารประจำวันของผู้คนยุคนี้เต็มไปด้วยเนื้อสัตว์ ซึ่งเป็นอาหารที่ย่อยยาก  ขณะที่ผักค่อย ๆ หดหายไปจากจานข้าว   ทุกวันนี้เป็นที่รู้กันว่าอาหารประเภทนี้หากบริโภคเป็นนิจจะก่อให้เกิดโรคมากมาย โดยเฉพาะโรคหัวใจ และโรคมะเร็ง  ในทางตรงข้ามหากกินผัก ซึ่งเป็นอาหารที่ย่อยง่าย ให้มากขึ้น รวมทั้งเคี้ยวอาหารให้ละเอียด ก็จะมีผลดีต่อสุขภาพหลายประการ

ข้อต่อมาคือ การทำสิ่งที่สบาย เช่น ไม่ทำงานหักโหมหรือใช้ชีวิตสมบุกสมบัน   รู้จักพักผ่อน นอนให้พอเพียง  ข้อนี้เห็นได้ชัดว่ามีประโยชน์ต่อสุขภาพอยู่แล้ว  แต่สิ่งที่ต้องระมัดระวังก็คือ การใช้ชีวิตสบายเกินไป  ด้วยเหตุนี้พระพุทธองค์จึงแนะในลำดับต่อมาว่า ให้รู้จักประมาณในสิ่งที่สบาย  

ความสะดวกสบายนั้นเป็นของดี แต่ถ้ามากเกินไปก็เกิดโทษได้  ดังเห็นได้จากวิถีชีวิตของคนสมัยใหม่ที่เต็มไปด้วยอุปกรณ์อำนวยความสะดวกมากมาย ประกอบกับการทำมาหากินที่แปรเปลี่ยนไป  ผลก็คือทั้งวันจึงได้แต่นั่งโต๊ะทำงาน  ครั้นเลิกงานก็นั่งดูโทรทัศน์  อยู่หน้าจอคอมพิวเตอร์  หรือก้มหน้าอยู่กับโทรศัพท์  แทบไม่ได้ออกกำลังกายเลย  จะไปไหนก็ไม่ต้องเดิน เพราะนั่งรถ  เดี๋ยวนี้แม้แต่จะกินอาหาร ก็ไม่ต้องทำเองหรือเดินไปซื้ออาหารแล้ว เพราะมีบริการส่งถึงบ้าน ผู้คนจึงนั่งอยู่หน้าคอม ฯ ได้ทั้งวันไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่  วิถีชีวิตแบบนี้เป็นอันตรายต่อสุขภาพมาก เพราะส่งเสริมให้เกิดโรคต่าง ๆ มากมาย โดยเฉพาะเมื่อกินอาหารที่เต็มไปด้วยเนื้อ อาทิ โรคหัวใจ โรคมะเร็ง โรคเบาหวาน 

ดังนั้นหากต้องการมีสุขภาพดี อายุยืนยาว จึงไม่ควรหมกมุ่นอยู่กับความสะดวกสบาย เอาแต่นั่ง ๆ นอน ๆ  ควรออกกำลังกายสม่ำเสมอ  ทำกิจกรรมที่ต้องใช้แรงบ้าง  แทนที่จะนั่งรถ ก็เดินหรือขี่จักรยานบ้าง แม้จะเหนื่อย แต่ก็ล้วนเป็นผลดีต่อสุขภาพ

สามข้อข้างต้นนั้นเกี่ยวข้องกับสุขภาพกายโดยตรง  ที่แปลกออกไปคือ ข้อที่ ๔ และ ๕ ได้แก่ การมีศีล และการมีกัลยาณมิตร

การมีศีล มีความประพฤติดีงาม ไม่ทำชั่วนั้น ประโยชน์เบื้องต้นคือ ช่วยให้ไม่มีเรื่องเดือดเนื้อร้อนใจ ไม่อยู่ร้อนนอนทุกข์  ความเครียดหรือกลัดกลุ้มไม่รุมเร้า เพียงเท่านี้ก็ลดปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรคต่าง ๆ ได้มากมาย (มีการวิจัยพบว่า ร้อยละ ๕๐-๗๕ ของความเจ็บป่วยที่เป็นเหตุให้ไปหาหมอนั้นเกี่ยวพันโดยตรงกับความเครียด  อีกทั้งความเครียดยังเป็นสาเหตุแห่งการตายที่ร้ายแรงกว่าบุหรี่เสียอีก)   ยังไม่ต้องพูดถึงศีลข้อ ๕ หากรักษาศีลข้อนี้เพียงข้อเดียว  คืองดสุราและยาเสพติด ก็ช่วยลดโอกาสที่จะเกิดโรค พิกลพิการ หรือตายเพราะอุบัติเหตุได้มาก

ประโยชน์ประการต่อมาคือ เกิดความอิ่มเอมใจที่ได้ทำความดี ภูมิใจในชีวิตที่สะอาดสุจริต มีความสุขที่ช่วยให้ผู้อื่นมีความสุข  อานิสงส์เหล่านี้ล้วนเกื้อกูลสุขภาพใจ และส่งผลดีต่อสุขภาพกายด้วย

การมีศีล หรือความประพฤติดีงาม เกิดขึ้นได้ ต้องอาศัยการสนับสนุนจากกัลยาณมิตร  ในทางตรงข้ามหากแวดล้อมด้วยมิตรชั่ว  ก็ยากที่จะตั้งมั่นอยู่ในศีลได้  ไม่ช้าไม่นานก็ต้องคล้อยตามบุคคลเหล่านั้น  พลัดไปในทางต่ำหรือเป็นอันตราย

กัลยาณมิตรยังมีความสำคัญตรงที่สนับสนุนให้เราบำเพ็ญธรรม ๓ ข้อแรกได้ง่ายขึ้น  เช่น แนะนำชักชวนให้เราทำสิ่งที่สบาย แต่ก็ไม่สบายจนเกินไป  ชักชวนให้เราออกกำลังกาย  รวมทั้งกินอาหารที่ย่อยง่าย

ความสำคัญอีกประการหนึ่งของกัลยาณมิตร คือ ทำให้เราไม่รู้สึกโดดเดี่ยวอ้างว้าง รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน ซึ่งช่วยเติมเต็มจิตใจ    นี้คือสิ่งหนึ่งที่ขาดหายไปจากชีวิตของผู้คนสมัยใหม่  แม้จะพรั่งพร้อมด้วยวัตถุ แวดล้อมด้วยผู้คนมากมาย  แต่ในส่วนลึกก็รู้สึกเหงา อ้างว้าง   เพราะขาดเพื่อนที่แท้จริง   ภาวะอารมณ์ดังกล่าวมีส่วนทำให้เจ็บป่วยได้ง่ายขึ้น รวมทั้งอายุสั้น  ในสังคมตะวันตก  วิธีหนึ่งที่ใช้เยียวยาความรู้สึกดังกล่าว คือ ชวนไปเป็นจิตอาสา หรือเข้าร่วมกลุ่มบำบัดเพื่อจะได้มีเพื่อน หาไม่ก็แนะนำให้เลี้ยงสัตว์เพื่อบรรเทาความรู้สึกเหงา ว้าเหว่

จะเห็นได้ว่าการมีอายุยืน หรือมีสุขภาพดีนั้น ไม่ใช่เป็นเรื่องของกายเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องแนบแน่นกับจิตใจ และความสัมพันธ์ทางสังคมด้วย      ทั้งสองประการหลังนั้นสรุปสั้น ๆ ด้วยคำว่า ศีลดี และมิตรดี ซึ่งนำไปสู่การอยู่ดีอย่างแท้จริง  เมื่ออยู่ดีแล้ว ชีวิตย่อมยืนยาว และเป็นความยืนยาวที่มีคุณภาพด้วย เพราะก่อให้เกิดประโยชน์สุขทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น ผู้ที่มีชีวิตยืนยาวดังกล่าวย่อมไม่ละโอกาสที่จะทำความดี เกื้อกูลผู้อื่น ขณะเดียวกันก็เป็นมิตรดีให้แก่ผู้อื่น ช่วยให้ผู้อื่นมีชีวิตที่ยืนยาวด้วยเช่นกัน

 

 

รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved