ปุจฉา-วิสัชนา > อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล
กลับหน้าแรก

กาลามสูตร: "อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล" หมายความว่าอย่างไร

โดย พระไพศาล วิสาโล
วันที่ 2 มกราคม 2011
จากหน้า พระไพศาล วิสาโล - Phra Paisal Visalo

ปุจฉา วิสัชนา

กราบนมัสการพระอาจารย์ครับ กระผมมีข้อข้องใจเรื่องกาลามสูตร ในข้อที่ว่า "อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล" ข้อนี้หมายความว่าอย่างไรขอรับ ข้ออื่น ๆ ที่ห้ามไม่ให้ด่วนเชื่อก็ดูเหมือนเป็นเพราะว่ามันขาดเหตุผล แต่ข้อนี้บอกว่าแม้แต่เหตุผลเองก็ไม่ให้เชื่อ หรือว่าพระพุทธเจ้าห้ามไม่ให้เชื่อเพราะเราเองอาจใช้เหตุผลไม่ถูก?

กราบขอบพระคุณครับ

 

 

หมายความว่าอย่าเชื่อ "ความคิด" ของตัวเองแม้จะดูมีเหตุผล หรืออย่าเชื่อข้อสรุปตามหลักตรรกะ เพราะตรรกะหรือความคิดนั้น ไม่ใช่ความจริง สิ่ง ที่เราคิดว่าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ก็อย่าเพิ่งปักใจเชื่อว่าเป็นความจริง แม้มันดูจะมีเหตุผลก็ตาม เช่น ของหายในช่วงที่มีคนมาทำความสะอาดห้อง คิดโดยตรรกะ ก็แสดงว่า เขาขโมยของไป แต่ความจริงอาจไม่ใช่เป็นเช่นนั้น เรื่องนี้อาตมาเขียนเป็นบทความไว้หลายตอน เช่น "บ่าวที่ดี นายที่เลว" และ "ไม่หลงความคิด ไม่ติดความเห็น" พิมพ์ในนิตยสารสารคดีทั้ง ๒ ตอน มีอยู่แล้วในเว็บวิสาโล

ขอบพระคุณครับ กระผมได้อ่าน "ไม่หลงความคิด ไม่ติดความเห็น" ไปแล้วครั้งหนึ่ง แต่ไม่ค่อย "เข้า" ใจ ที่ไม่เข้าใจเพราะคิดว่า กาลามสูตรสามข้อนี้ใกล้กันมาก ๆ เหมือนเป็นดีกรีต่าง ๆ กัน (ดูดีขึ้นตามลำดับ) คือ

* อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกเดา
* อย่าเพิ่งเชื่อโดยคาดคะเนเอา
* อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล

โดยกระผมคิดว่า ที่พระอาจารย์ยกตัวอย่างในบทความยังจัดอยู่ในสองข้อแรก คือ อาจจะนึกเดา (ไม่มีเหตุผลเลย) หรือคาดคะเน (จากประสบการณ์ในอดีต ซึ่งมีความเป็นไปได้บ้าง) เช่น เห็นคนรักอยู่กับคนอื่นก็นึกเดาหรือคาดคะเนไปว่ามีการนอกใจ หรือกรณีวิชัยกับพ่อ

แต่พออ่านเรื่อง "บ่าวที่ดี นายที่เลว" แล้วชัดเจนตรงเรื่องการใช้ตรรกะเลยครับ ชอบตรงที่ว่า แม้ สิ่งที่คิดนั้นดูเหมือนจะมีเหตุมีผลก็ตาม อย่าลืมว่าคนเราเวลาจะทำชั่ว ก็มีเหตุผลสวยหรูเหมือนกัน คิม ชี ฮา กวีเกาหลีเคยกล่าวว่า “แม้แต่ผีห่าซาตาน ก็มีเหตุผลของมัน”

กลับไปอ่านอีกสองรอบเข้าใจมากขึ้นแล้วครับว่า ไม่ใช่พระพุทธเจ้าห้ามไม่ให้ใช้ หรือ เชื่อในตรรกะ แต่เพราะแม้ใช้ตรรกะแล้วมันอาจไม่สอดคล้องกับความจริง ยิ่งไปกว่านั้นบางคนยังใช้ตรรกะเพื่อส่งเสริมอัตตาของตน ดังนั้น พระพุทธเจ้าถึงมีข้อเตือนว่าอย่าเพิ่งปลงใจเชื่อ แม้กระทั่งความเห็นของตนเองที่แม้จะดูมีเหตุผล โดยเฉพาะถ้าอ้างเอาเหตุนั้นไปก่อให้เกิดทุกข์ต่อคนอื่น หรือเชื่อแล้วทำให้ใจตนเองเป็นทุกข์ สาธุครับ

กราบขอบพระคุณพระอาจารย์อีกครั้งครับ ที่ทำให้เข้าใจธรรมได้กระจ่างจริง ๆ

 
รวบรวมงานเขียนและบทความของพระไพศาล วิสาโล www.visalo.org  korobiznet เอื้อเฟื้อพื้นที่   
webmaster    ๒๕๕๒ All Rights ไม่ Reserved